Học luật ra làm gì: 8 hướng nghề nghiệp và lộ trình thật

Học luật ra làm gì là câu hỏi mà gần như sinh viên năm cuối nào của trường luật cũng phải trả lời, thường là trong lúc bạn bè ngành khác đã đi làm và có lương. Vấn đề không phải là thiếu việc, mà là phần lớn công việc hấp dẫn trong ngành đều nằm sau một hàng rào: đào tạo nghề, tập sự, rồi thi lấy chứng chỉ. Bài này mô tả các hướng đi thật, kèm lộ trình và điều kiện hành nghề tương ứng. Không tô hồng, cũng không dọa.

Học luật ra làm gì: bức tranh thực tế sau khi ra trường

Tấm bằng cử nhân luật mở ra rất nhiều cửa nhưng không tự mở cửa nào. Nó là điều kiện cần để bước vào các lộ trình nghề, chứ bản thân nó không cho phép bạn ký một văn bản tư vấn có giá trị pháp lý hay đại diện cho ai trước tòa.

Đây là điểm khác biệt lớn so với nhiều ngành khác. Một kỹ sư phần mềm ra trường có thể làm đúng nghề ngay hôm sau. Cử nhân luật muốn hành nghề độc lập thì còn phải đi thêm một quãng dài.

Bằng cử nhân luật chưa phải là giấy phép hành nghề

Các nghề có chứng chỉ hành nghề riêng gồm luật sư, công chứng viên, thừa phát lại, đấu giá viên, quản tài viên. Mỗi nghề có khóa đào tạo nghiệp vụ riêng, giai đoạn tập sự riêng và một kỳ kiểm tra hoặc thi ở cuối.

Nhóm nghề trong khu vực nhà nước như thẩm phán, kiểm sát viên, chấp hành viên thì đi theo con đường khác. Bạn phải trúng tuyển công chức trước, làm việc tích lũy thâm niên, rồi mới được cử đi đào tạo và bổ nhiệm.

Còn lại là nhóm không cần chứng chỉ: pháp chế doanh nghiệp, nhân sự, tuân thủ, sở hữu trí tuệ, giảng dạy, báo chí pháp luật. Nhóm này vào nghề nhanh nhất, và cũng vì thế cạnh tranh đông nhất.

Thị trường tuyển dụng phân hóa rất mạnh

Nếu chỉ nhìn số lượng tin tuyển dụng, ngành luật không hề thiếu việc. Nhưng phần lớn tin tuyển dụng ở vị trí đầu vào là trợ lý pháp lý, thư ký nghiệp vụ, nhân viên thu hồi nợ, nhân viên hồ sơ tại ngân hàng hoặc công ty tài chính.

Những vị trí này lương khởi điểm không cao. Nhiều bạn nhận việc vì cần tiền, làm hai ba năm rồi mắc kẹt ở công việc hành chính, không tích lũy được chuyên môn để đi tiếp.

Ở đầu kia, nhóm công ty luật quốc tế và bộ phận pháp chế của tập đoàn lớn trả lương tốt nhưng sàng lọc gắt về tiếng Anh, bảng điểm và kinh nghiệm thực tập. Khoảng cách giữa hai đầu này lớn hơn nhiều người hình dung khi mới chọn ngành.

Các hướng đi cụ thể khi học luật ra làm gì

Bảng dưới liệt kê những hướng phổ biến nhất, kèm điều kiện hành nghề và khoảng thời gian thực tế để đi từ lúc tốt nghiệp đến lúc làm nghề đúng nghĩa.

Bảng này nên đọc theo cột cuối. Ba hướng vào nghề ngay là pháp chế, tuân thủ và sở hữu trí tuệ, phù hợp với người cần đi làm sớm. Các hướng còn lại đòi hỏi bạn chấp nhận một giai đoạn thu nhập thấp kéo dài.

Nhóm hành nghề độc lập

Luật sư là hướng nhiều người nghĩ đến đầu tiên khi hỏi học luật ra làm gì, và cũng là hướng bị hiểu sai nhiều nhất. Giai đoạn tập sự thường là làm việc gần như toàn thời gian với thù lao rất thấp, có nơi gần như không có.

Công chứng viên ổn định hơn về giờ giấc nhưng rào cản vào nghề cao hơn. Ngoài đào tạo và tập sự, nghề này thường đòi hỏi một số năm công tác pháp luật trước đó, nên hiếm khi là lựa chọn cho người vừa ra trường.

Thừa phát lại, đấu giá viên và quản tài viên là nhóm ít người biết, thị trường nhỏ nhưng cũng ít cạnh tranh hơn. Ai thích công việc có tính thủ tục rõ ràng có thể tìm hiểu thêm.

Nhóm nhà nước và nhóm doanh nghiệp

Con đường công chức trong ngành tư pháp đổi lại sự ổn định bằng tính khó dự đoán ở đầu vào. Chỉ tiêu thi tuyển công chức không cố định theo năm, có địa phương tuyển đều, có nơi vài năm mới có đợt.

Pháp chế doanh nghiệp là hướng thực dụng nhất hiện nay. Bạn học hợp đồng, lao động, thuế, đầu tư ngay trong công việc, và mức lương tăng theo giá trị bạn giữ được cho doanh nghiệp chứ không theo thâm niên.

Điểm trừ là pháp chế dễ bị kéo sang việc hành chính. Ở công ty nhỏ, người làm pháp chế thường kiêm luôn nhân sự, giấy phép con và cả việc đi công chứng hồ sơ.

Lộ trình, năng lực và chi phí cần chuẩn bị

Câu trả lời cho học luật ra làm gì phụ thuộc rất nhiều vào việc bạn chuẩn bị được gì trong bốn năm đại học, chứ không phải quyết định vào tháng cuối trước khi tốt nghiệp.

Ba mốc quan trọng cần đi đúng

Mốc dễ bị bỏ lỡ nhất là mốc đầu. Rất nhiều bạn để đến kỳ thực tập bắt buộc mới đi thực tập, khi đó hồ sơ chỉ có một dấu xác nhận và gần như không có nội dung để kể trong buổi phỏng vấn.

Năng lực nhà tuyển dụng thật sự nhìn vào

Viết là kỹ năng bị đánh giá thấp nhất và lại quan trọng nhất. Một bản ghi nhớ pháp lý rõ ràng, có kết luận ở đầu, giá trị hơn nhiều so với việc thuộc lòng điều luật.

Kỹ năng thứ hai là tra cứu và kiểm tra hiệu lực văn bản. Người mới hay trích một quy định đã bị thay thế, và đó là lỗi khiến sếp mất niềm tin nhanh nhất.

Tiếng Anh quyết định bạn nằm ở nhóm lương nào. Nó không làm bạn giỏi luật hơn, nhưng nó là bộ lọc đầu tiên ở các công ty luật quốc tế và doanh nghiệp có vốn nước ngoài.

Nếu phải chọn một việc để làm ngay trong học kỳ này, hãy chọn viết. Mỗi tuần một bản phân tích ngắn về một vụ việc có thật, tự sửa lại sau một tuần. Sau một năm bạn sẽ có thứ để đưa cho nhà tuyển dụng xem.

Cái được, cái khó và ai thì phù hợp

Nghề luật có một điểm cộng hiếm ngành nào có: kiến thức không mất giá theo tuổi. Người làm nghề mười lăm năm thường có giá trị cao hơn hẳn người năm năm, vì phần lớn giá trị nằm ở kinh nghiệm xử lý tình huống.

Đổi lại, đường lên dốc ở đoạn đầu. Ba đến năm năm đầu tiên thường là giai đoạn thu nhập thấp so với công sức, đặc biệt với người theo hướng hành nghề.

Cái khó ít người nói ra

Áp lực trong nghề không đến từ khối lượng văn bản mà từ trách nhiệm. Một câu tư vấn sai có thể khiến khách hàng mất tiền thật, và cảm giác đó không quen được nhanh.

Ngành cũng có tính quan hệ và địa phương. Cách áp dụng một quy định có thể khác nhau giữa các tỉnh, thậm chí giữa các cơ quan trong cùng một tỉnh, và bạn phải học cách sống với sự thiếu nhất quán đó.

Ai hợp, ai nên cân nhắc

Hợp: người chịu được việc đọc nhiều, thích lập luận có cấu trúc, kiên nhẫn với thủ tục và không cần thấy kết quả ngay.

Nên cân nhắc: người mong ra trường là có thu nhập tốt ngay, người ngại giao tiếp với cơ quan nhà nước, hoặc người chọn ngành vì hình ảnh nghề luật sư trên phim.

Nếu bạn đang là sinh viên năm nhất và hỏi học luật ra làm gì, câu trả lời trung thực là: rất nhiều thứ, nhưng gần như thứ nào cũng cần bạn chọn sớm và đi đủ lâu tại thegioiluat.

Kết luận

Học luật ra làm gì không có một đáp án chung, nhưng có một nguyên tắc chung: chọn một hướng trong bảng trên, kiểm tra điều kiện hành nghề của hướng đó, rồi làm ngược lại từ đích về hiện tại để biết năm nay mình phải làm gì. Người đi nhanh trong ngành này thường không phải người giỏi nhất, mà là người xác định hướng sớm và tích lũy đúng thứ mà hướng đó cần. Các quy định về đào tạo nghề, thời gian tập sự và điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề có thể được sửa đổi theo từng giai đoạn, nên trước khi đăng ký khóa học hay nộp hồ sơ, bạn hãy đối chiếu thông báo mới nhất của cơ sở đào tạo và cơ quan có thẩm quyền.