Di chúc có cần công chứng không? Khi nào bắt buộc

Di chúc có cần công chứng không? Theo Bộ luật Dân sự 2015, phần lớn di chúc không bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực; di chúc bằng văn bản tự viết tay, ký tên hoặc có hai người làm chứng vẫn hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện luật định. Chỉ một số trường hợp bắt buộc: di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ phải có công chứng hoặc chứng thực; di chúc miệng sau khi ghi chép phải được công chứng hoặc chứng thực trong 05 ngày làm việc.

Mục lục

Bài viết phân tích chi tiết từng trường hợp, giá trị của di chúc không công chứng và lý do nhiều người vẫn chọn công chứng để yên tâm.

Di chúc có cần công chứng không: các hình thức di chúc

Để trả lời di chúc có cần công chứng không, cần biết Bộ luật Dân sự 2015 cho phép những hình thức nào (Điều 627, 628).

Di chúc có cần công chứng không với bốn loại di chúc bằng văn bản

Loại di chúc	Điều kiện chính	Cần công chứng
Văn bản không có người làm chứng	Người lập tự tay viết và ký vào bản di chúc	Không
Văn bản có người làm chứng	Người lập không tự viết được thì nhờ người khác viết hoặc đánh máy, có ít nhất 02 người làm chứng ký xác nhận	Không
Văn bản có công chứng	Lập tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc công chứng viên đến nơi ở	Có (theo lựa chọn)
Văn bản có chứng thực	Chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã	Có (theo lựa chọn)

Di chúc miệng

Di chúc có cần công chứng không - Di chúc có cần công chứng không với bốn loại di chúc bằng văn bản — Di chúc có cần công chứng không – Di chúc có cần công chứng không với bốn loại di chúc bằng văn bản

Di chúc miệng chỉ được lập khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Sau 03 tháng kể từ khi lập, nếu người đó còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Trường hợp di chúc bắt buộc phải công chứng, chứng thực

Di chúc có cần công chứng không: ba trường hợp bắt buộc

Trường hợp	Yêu cầu	Căn cứ
Người lập di chúc bị hạn chế về thể chất	Phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực	Khoản 3 Điều 630
Người lập di chúc không biết chữ	Như trên	Khoản 3 Điều 630
Di chúc miệng	Người làm chứng ghi chép, ký tên; trong 05 ngày làm việc kể từ ngày thể hiện ý chí cuối cùng phải được công chứng hoặc chứng thực	Khoản 5 Điều 630

Di chúc có cần công chứng không với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi

Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc; di chúc phải lập thành văn bản. Luật không bắt buộc công chứng, nhưng nên công chứng để chứng minh có sự đồng ý hợp lệ. Nhiều hướng dẫn pháp luật thiết thực khác được cập nhật thường xuyên trên Thế Giới Luật.

Di chúc không công chứng có giá trị không

Di chúc có cần công chứng không - Di chúc có cần công chứng không với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi — Di chúc có cần công chứng không – Di chúc có cần công chứng không với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi

Di chúc có cần công chứng không để được coi là hợp pháp

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp khi:

Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt khi lập; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
Hình thức không trái quy định của luật.

Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp nếu có đủ các điều kiện trên. Nghĩa là di chúc có công chứng hay không đều có giá trị như nhau nếu hợp pháp.

Di chúc có cần công chứng không khi xảy ra tranh chấp

Tiêu chí	Có công chứng	Không công chứng
Xác định năng lực người lập	Công chứng viên kiểm tra, ghi nhận	Dễ bị tranh cãi về sự minh mẫn
Chứng minh chữ ký, chữ viết	Ít tranh cãi	Có thể phải giám định
Lưu giữ	Có thể gửi tổ chức công chứng	Dễ thất lạc, bị che giấu, sửa đổi
Khả năng bị yêu cầu tuyên vô hiệu	Thấp hơn	Cao hơn

Đọc thêm mẫu di chúc viết tay hoặc di chúc hợp pháp nếu bạn cần thông tin chi tiết hơn.

Lợi ích của việc công chứng di chúc

Di chúc có cần công chứng không - Di chúc có cần công chứng không khi xảy ra tranh chấp — Di chúc có cần công chứng không – Di chúc có cần công chứng không khi xảy ra tranh chấp

Dù câu trả lời cho di chúc có cần công chứng không phần lớn là "không bắt buộc", công chứng mang lại nhiều lợi ích:

Công chứng viên kiểm tra năng lực hành vi, sự tự nguyện của người lập.
Nội dung di chúc được soạn đúng quy định, rõ ràng về tài sản và người hưởng.
Có thể gửi giữ di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng, tránh thất lạc.
Thuận lợi khi khai nhận di sản tại văn phòng công chứng sau này.
Chi phí thấp: phí công chứng di chúc 50.000 đồng/trường hợp; phí nhận lưu giữ di chúc 100.000 đồng/trường hợp (chưa gồm thù lao soạn thảo).

Di chúc có cần công chứng không khi người lập không đi lại được

Người già yếu, bệnh nặng có thể yêu cầu công chứng viên đến nơi ở hoặc bệnh viện để công chứng di chúc, có thể phát sinh thêm chi phí đi lại theo thỏa thuận.

Ví dụ: di chúc có cần công chứng không trong từng tình huống

Người lập	Tình huống	Có cần công chứng
Ông Bình (giả định), 70 tuổi, minh mẫn, biết chữ	Tự viết tay, ký tên	Không bắt buộc
Bà Lan (giả định), 80 tuổi, không biết chữ	Nhờ con cháu viết hộ	Bắt buộc có người làm chứng lập văn bản và công chứng hoặc chứng thực
Ông Tư (giả định) bị tai nạn, nguy kịch	Nói di nguyện trước 2 người làm chứng	Phải ghi chép và công chứng hoặc chứng thực trong 05 ngày làm việc
Em Minh (giả định), 16 tuổi	Lập di chúc với sự đồng ý của cha mẹ	Không bắt buộc, nhưng phải lập bằng văn bản

Di chúc có cần công chứng không: phân tích trường hợp bà Lan

Vì bà Lan không biết chữ, nếu chỉ nhờ con viết hộ rồi điểm chỉ mà không công chứng, chứng thực, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu khi có tranh chấp. Bà nên mời công chứng viên đến nhà hoặc đến Ủy ban nhân dân cấp xã chứng thực, có người làm chứng.

Thủ tục công chứng di chúc

Người lập di chúc chuẩn bị thẻ căn cước, giấy tờ về tài sản (giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm) và dự thảo di chúc nếu đã có.
Đến tổ chức hành nghề công chứng bất kỳ (công chứng di chúc không bị giới hạn theo địa hạt như hợp đồng về bất động sản) hoặc mời công chứng viên đến nơi ở.
Công chứng viên kiểm tra năng lực, sự tự nguyện; người lập đọc lại, ký hoặc điểm chỉ trước mặt công chứng viên.
Nộp phí, nhận bản di chúc đã công chứng; có thể đề nghị gửi giữ một bản tại tổ chức hành nghề công chứng.

Người lập di chúc phải tự mình yêu cầu công chứng, không được ủy quyền cho người khác thay.

Câu hỏi thường gặp

Di chúc có cần công chứng không nếu tài sản là nhà đất?

Không bắt buộc. Di chúc định đoạt nhà đất viết tay vẫn hợp pháp nếu đủ điều kiện. Tuy nhiên, để thuận lợi khi khai nhận di sản và hạn chế tranh chấp, nên công chứng.

Di chúc có cần công chứng không khi người lập đang nằm viện?

Nếu người lập vẫn minh mẫn và tự viết được, không bắt buộc. Nếu không tự viết được, cần có 02 người làm chứng; nếu bị hạn chế về thể chất, phải công chứng hoặc chứng thực.

Di chúc chứng thực ở xã có giá trị như công chứng không?

Có. Di chúc có chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã có giá trị pháp lý tương đương di chúc có công chứng về mặt hình thức.

Di chúc có cần công chứng lại khi sửa đổi không?

Được. Người lập có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào; di chúc sau cùng hợp pháp có hiệu lực.

Kết luận

Di chúc có cần công chứng không: theo Bộ luật Dân sự 2015, phần lớn trường hợp không bắt buộc, di chúc tự viết tay hoặc có hai người làm chứng vẫn hợp pháp nếu đủ điều kiện. Chỉ bắt buộc công chứng, chứng thực với di chúc của người không biết chữ, người bị hạn chế về thể chất và di chúc miệng. Dù vậy, công chứng giúp chứng minh sự minh mẫn, tự nguyện và hạn chế tranh chấp với chi phí thấp. Với tài sản lớn hoặc gia đình phức tạp, nên công chứng di chúc và gửi giữ tại tổ chức hành nghề công chứng.