Khuyến mãi là gì? Các hành vi bị cấm trong khuyến mãi theo luật

Trong hoạt động kinh doanh thương mại, khuyến mãi là một trong những chiến lược xúc tiến bán hàng quan trọng giúp doanh nghiệp thu hút khách hàng và gia tăng doanh thu. Tuy nhiên, không phải mọi hình thức kích cầu đều được pháp luật cho phép. Việc hiểu rõ bản chất pháp lý và nắm bắt chính xác các hành vi bị cấm trong khuyến mãi là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tránh khỏi những rủi ro pháp lý không đáng có, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

1. Khuyến mãi là gì theo quy định của pháp luật?

Dưới góc độ pháp lý và thực tiễn thương mại, khuyến mãi (thuật ngữ pháp lý chuẩn xác theo [Luật Thương mại 2005] gọi là “khuyến mại”) được hiểu là hoạt động xúc tiến thương mại do [thương nhân] thực hiện nhằm mục đích thúc đẩy việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ bằng cách dành cho khách hàng những lợi ích nhất định.

Hoạt động khuyến mãi mang những đặc điểm pháp lý cơ bản sau đây:

• Chủ thể thực hiện: Phải là thương nhân (doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh). Thương nhân có thể tự mình thực hiện hoặc thuê một thương nhân kinh doanh dịch vụ khuyến mãi khác thực hiện thông qua hợp đồng.
• Mục đích: Xúc tiến, kích cầu việc mua bán hàng hóa, sử dụng dịch vụ của người tiêu dùng, từ đó tăng thị phần và doanh thu cho doanh nghiệp.
• Cách thức thực hiện: Dành cho khách hàng (người mua hàng, người sử dụng dịch vụ) những lợi ích vật chất (tiền, hàng hóa, dịch vụ miễn phí) hoặc lợi ích phi vật chất (cơ hội trúng thưởng, tham gia sự kiện…).

2. Các hành vi bị cấm trong khuyến mãi theo luật hiện hành

Để đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ người tiêu dùng, Điều 100 Luật Thương mại 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định rõ ràng các hành vi bị cấm trong hoạt động khuyến mãi. Cụ thể bao gồm:

2.1. Khuyến mãi đối với hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh

Pháp luật nghiêm cấm việc sử dụng các loại hàng hóa, dịch vụ bị cấm kinh doanh, hàng hóa hạn chế kinh doanh hoặc hàng hóa chưa được phép lưu thông để làm hàng hóa, dịch vụ khuyến mãi hoặc dùng để khuyến mãi. Ví dụ: Không được phép khuyến mãi ma túy, pháo nổ, động vật hoang dã, hoặc các loại thuốc chữa bệnh chưa được cấp phép lưu hành.

2.2. Khuyến mãi rượu, bia và thuốc lá

Nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, pháp luật cấm tuyệt đối hành vi khuyến mãi hoặc sử dụng thuốc lá, rượu, bia có độ cồn từ 15 độ trở lên để khuyến mãi dưới mọi hình thức. Đối với bia và rượu dưới 15 độ, không được phép khuyến mãi cho người chưa đủ 18 tuổi.

2.3. Khuyến mãi thuốc chữa bệnh cho người

Thuốc chữa bệnh cho người (bao gồm cả thuốc đã được phép lưu thông) không được phép sử dụng làm hàng hóa khuyến mãi, trừ trường hợp khuyến mãi cho thương nhân kinh doanh thuốc theo quy định của Bộ Y tế. Việc cấm này nhằm ngăn chặn tình trạng người dân lạm dụng thuốc do tâm lý ham rẻ, gây nguy hại đến sức khỏe.

2.4. Khuyến mãi thiếu trung thực, lừa dối khách hàng

Bất kỳ hành vi khuyến mãi nào có tính chất gian dối, gây hiểu lầm cho khách hàng về hàng hóa, dịch vụ đều bị nghiêm cấm. Các biểu hiện cụ thể bao gồm:

• Đưa ra thông tin sai lệch về chất lượng, giá cả, nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa, dịch vụ được khuyến mãi.
• Nâng giá hàng hóa, dịch vụ lên cao rồi thực hiện khuyến mãi giảm giá (khuyến mãi ảo).
• Hứa hẹn tặng quà, trúng thưởng nhưng thực tế không trao thưởng hoặc trao thưởng không đúng như cam kết.

2.5. Khuyến mãi nhằm cạnh tranh không lành mạnh

Doanh nghiệp không được phép thực hiện khuyến mãi nhằm mục đích triệt hạ đối thủ cạnh tranh hoặc gây rối loạn thị trường. Các hành vi điển hình bị cấm bao gồm:

• Khuyến mãi để tiêu thụ hàng hóa kém chất lượng, hàng giả, hàng nhái.
• Thực hiện khuyến mãi tại trụ sở, nơi sản xuất, kinh doanh của thương nhân khác nhằm lôi kéo khách hàng của họ một cách bất hợp pháp.
• Khuyến mãi nhằm bán phá giá hàng hóa, dịch vụ.

2.6. Vi phạm hạn mức khuyến mãi tối đa

Theo Nghị định 81/2018/NĐ-CP, mức giảm giá tối đa đối với hàng hóa, dịch vụ được khuyến mãi không được vượt quá 50% giá hàng hóa, dịch vụ đó ngay trước thời gian khuyến mãi. Tuy nhiên, trong các đợt khuyến mãi tập trung (giờ, ngày, tuần, tháng, mùa khuyến mãi) do cơ quan nhà nước tổ chức hoặc trong các ngày lễ, tết, mức giảm giá tối đa có thể lên đến 100%. Hành vi vượt quá hạn mức này khi không thuộc trường hợp ngoại lệ là vi phạm pháp luật.

3. So sánh Khuyến mãi và Khuyến mại (Bảng đối chiếu pháp lý và thực tiễn)

Trong đời sống hàng ngày, người dân thường dùng từ “khuyến mãi“, trong khi văn bản luật lại sử dụng từ “khuyến mại”. Dưới đây là bảng phân tích sự khác biệt dựa trên góc độ ngôn ngữ học và kinh tế học, dù về mặt áp dụng pháp luật, chúng được điều chỉnh chung bởi một khung pháp lý.

Tiêu chí	Khuyến mãi	Khuyến mại
Bản chất từ ngữ	“Mãi” có nghĩa là Mua. Khuyến mãi là khuyến khích người mua (người tiêu dùng cuối cùng).	“Mại” có nghĩa là Bán. Khuyến mại là khuyến khích người bán (đại lý, nhà phân phối).
Đối tượng hướng tới	Người tiêu dùng cuối cùng.	Các đại lý, nhà phân phối, trung gian thương mại.
Mục đích chính	Kích cầu tiêu dùng, xả hàng tồn kho, giới thiệu sản phẩm mới trực tiếp đến tay người dùng.	Tăng doanh số bán buôn, mở rộng mạng lưới phân phối, khuyến khích đại lý nhập nhiều hàng.
Hình thức phổ biến	Giảm giá trực tiếp, tặng quà, bốc thăm trúng thưởng, tích điểm đổi quà.	Chiết khấu phần trăm cao, thưởng doanh số, hỗ trợ chi phí trưng bày, tặng kèm sản phẩm khi nhập số lượng lớn.
Thuật ngữ pháp lý	Luật Thương mại Việt Nam hiện hành sử dụng thống nhất một thuật ngữ là Khuyến mại để chỉ chung cho cả hai hoạt động trên.

4. Câu hỏi thường gặp (FAQ) về hoạt động khuyến mãi

4.1. Doanh nghiệp thực hiện khuyến mãi có phải xin phép cơ quan nhà nước không?

Tùy thuộc vào hình thức khuyến mãi mà doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục Thông báo hoặc Đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước (thường là Sở Công Thương hoặc Bộ Công Thương). Cụ thể:

• Phải thông báo: Các hình thức như giảm giá, tặng quà, tổ chức hội nghị khách hàng có khuyến mãi… (Trừ trường hợp tổng giá trị giải thưởng, quà tặng dưới 100 triệu đồng hoặc thực hiện trên sàn thương mại điện tử).
• Phải đăng ký: Các hình thức mang tính may rủi như bốc thăm trúng thưởng, vòng quay may mắn, cào trúng thưởng.

4.2. Hàng hóa dùng để khuyến mãi có phải xuất hóa đơn không?

Theo quy định của pháp luật về thuế, khi xuất hàng hóa để khuyến mãi (đã đăng ký/thông báo đúng quy định), doanh nghiệp vẫn phải lập hóa đơn. Trên hóa đơn phải ghi rõ là hàng khuyến mãi, quảng cáo, hàng mẫu và dòng thuế suất, tiền thuế GTGT không ghi, gạch chéo. Nếu khuyến mãi không đúng trình tự luật định, doanh nghiệp sẽ phải kê khai và nộp thuế GTGT như bán hàng hóa thông thường.

4.3. Chế tài xử lý khi vi phạm quy định về khuyến mãi là gì?

Tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm các quy định cấm trong hoạt động khuyến mãi sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính căn cứ theo quy định của [Luật Xử lý vi phạm hành chính] và Nghị định 98/2020/NĐ-CP (quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng). Mức phạt tiền có thể từ vài triệu đồng lên đến hàng trăm triệu đồng tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và giá trị chương trình khuyến mãi. Ngoài ra, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh hoặc buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

5. Lời khuyên pháp lý cho doanh nghiệp khi tổ chức khuyến mãi

Để một chương trình khuyến mãi diễn ra thành công và tuân thủ tuyệt đối các quy định của pháp luật, doanh nghiệp cần lưu ý các vấn đề sau:

• Nghiên cứu kỹ quy định: Trước khi tung ra bất kỳ chiến dịch nào, bộ phận pháp chế hoặc người phụ trách cần đối chiếu với các quy định về hành vi bị cấm trong khuyến mãi để đảm bảo không vi phạm.
• Hoàn thiện thủ tục hành chính: Chủ động thực hiện các thủ tục thông báo hoặc đăng ký hoạt động khuyến mãi với Sở Công Thương/Bộ Công Thương đúng thời hạn quy định (thường là trước 03 ngày làm việc đối với thông báo).
• Công khai minh bạch: Thể lệ chương trình khuyến mãi phải được công bố rõ ràng, chi tiết cho khách hàng, bao gồm: điều kiện tham gia, thời gian, địa điểm, cơ cấu giải thưởng và cách thức xác định trúng thưởng.
• Lưu trữ hồ sơ: Giữ lại toàn bộ chứng từ, hóa đơn, biên bản trao thưởng liên quan đến chương trình khuyến mãi để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường khi cần thiết.

Tóm lại, khuyến mãi là đòn bẩy kinh tế đắc lực nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu không được thực hiện đúng khuôn khổ. Việc nhận diện rõ các hành vi bị cấm trong khuyến mãi không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững, giữ gìn uy tín thương hiệu mà còn góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, tôn trọng quyền lợi của người tiêu dùng.