Di chúc là gì? Hình thức, điều kiện hợp pháp, nội dung

Di chúc là gì? Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Di chúc có thể lập bằng văn bản hoặc bằng miệng (trong điều kiện đặc biệt), phải đáp ứng các điều kiện về người lập, nội dung và hình thức mới có hiệu lực.

Hiểu di chúc là gì giúp mỗi người chủ động sắp xếp tài sản, giảm nguy cơ tranh chấp giữa người thân. Bài viết giải thích khái niệm, hình thức, điều kiện hợp pháp và nội dung cần có của một bản di chúc.

Di chúc là gì theo Bộ luật Dân sự 2015

Khái niệm di chúc là gì có ba điểm cốt lõi: do cá nhân lập (tổ chức không lập di chúc), thể hiện ý chí tự nguyện, và mục đích là chuyển tài sản cho người khác sau khi chết. Di chúc chỉ phát sinh hiệu lực khi người lập chết.

Ai có quyền lập di chúc

Người thành niên có đủ điều kiện về nhận thức theo luật.
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

Quyền của người lập di chúc

Di chúc là gì - Ai có quyền lập di chúc — Di chúc là gì – Ai có quyền lập di chúc

Hiểu di chúc là gì cũng là hiểu quyền của người lập: chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản, phân định phần di sản cho từng người, dành một phần tài sản để di tặng, thờ cúng, giao nghĩa vụ cho người thừa kế, chỉ định người giữ di chúc, người quản lý và phân chia di sản (Điều 626).

Các hình thức di chúc

Khi tìm hiểu di chúc là gì, cần nắm các hình thức được pháp luật công nhận.

Di chúc bằng văn bản

Loại	Điều kiện chính
Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng	Người lập tự tay viết và ký vào bản di chúc
Di chúc bằng văn bản có người làm chứng	Có ít nhất hai người làm chứng; người lập ký hoặc điểm chỉ trước mặt người làm chứng
Di chúc có công chứng	Công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng
Di chúc có chứng thực	Chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã

Di chúc miệng

Ít người biết di chúc là gì ở dạng miệng: di chúc miệng chỉ được lập khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Người lập phải thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng; người làm chứng ghi chép, cùng ký hoặc điểm chỉ, và trong 05 ngày làm việc phải được công chứng hoặc chứng thực. Sau 03 tháng kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập còn sống, minh mẫn thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Điều kiện để di chúc hợp pháp

Di chúc là gì - Di chúc miệng — Di chúc là gì – Di chúc miệng

Hiểu di chúc là gì chưa đủ, di chúc còn phải hợp pháp theo Điều 630.

Bốn nhóm điều kiện

Người lập minh mẫn, sáng suốt khi lập; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
Hình thức không trái quy định của luật.
Với người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ: di chúc phải lập bằng văn bản có người làm chứng và có công chứng hoặc chứng thực.

Người không được làm chứng

Một lỗi thường gặp khi chưa hiểu rõ di chúc là gì là chọn sai người làm chứng. Theo Điều 632, những người sau không được làm chứng cho việc lập di chúc: người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc; người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc; người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Nhiều hướng dẫn pháp luật thiết thực khác được cập nhật thường xuyên trên Thế Giới Luật.

Lưu ý: chọn người làm chứng là con cháu, người được hưởng di sản là lỗi phổ biến khiến di chúc có người làm chứng bị vô hiệu.

Nội dung cần có trong di chúc

Di chúc là gì - Người không được làm chứng — Di chúc là gì – Người không được làm chứng

Để trả lời trọn vẹn di chúc là gì, cần biết Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc gồm các nội dung chủ yếu:

Ngày, tháng, năm lập di chúc.
Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc.
Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản.
Di sản để lại và nơi có di sản.

Ngoài ra có thể có các nội dung khác. Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu; nếu có nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập. Trường hợp có tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa.

Để hiểu rõ hơn các vấn đề liên quan, hãy đọc thêm tìm hiểu chia thừa kế không có di chúc và thừa kế theo di chúc.

Hiệu lực và vô hiệu của di chúc

Khi nào di chúc có hiệu lực

Một điểm then chốt của di chúc là gì: di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức thời điểm người lập chết. Trước đó, người lập có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào.

Trường hợp di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần

Trường hợp	Hệ quả
Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập	Phần di chúc liên quan không có hiệu lực
Di sản để lại không còn vào thời điểm mở thừa kế	Di chúc không có hiệu lực với phần đó
Di chúc có phần không hợp pháp	Chỉ phần đó không có hiệu lực nếu không ảnh hưởng phần còn lại
Có nhiều bản di chúc về cùng một tài sản	Chỉ bản sau cùng có hiệu lực

Lưu giữ, sửa đổi và công bố di chúc

Lưu giữ di chúc

Lập xong rồi, di chúc là gì nếu không được giữ an toàn? Người lập có thể tự cất giữ, gửi người thân tin cậy hoặc gửi tổ chức hành nghề công chứng lưu giữ. Gửi công chứng giúp tránh thất lạc, bị sửa chữa hay tiêu hủy. Người giữ di chúc có nghĩa vụ giữ bí mật nội dung và giao lại khi người lập yêu cầu hoặc khi mở thừa kế.

Sửa đổi, thay thế, hủy bỏ

Biết di chúc là gì cũng cần biết di chúc không cố định mãi. Người lập có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ bất cứ lúc nào khi còn sống. Bản bổ sung có hiệu lực như di chúc; nếu mâu thuẫn với bản cũ thì chỉ phần bổ sung có hiệu lực. Nên ghi rõ bản mới thay thế bản nào để tránh tranh chấp.

Công bố di chúc

Sau khi người lập chết, người được chỉ định công bố (hoặc công chứng viên nếu di chúc lưu tại tổ chức hành nghề công chứng) có trách nhiệm công bố di chúc, gửi bản sao cho những người có liên quan. Từ đây, những người thừa kế tiến hành khai nhận, phân chia di sản theo nội dung di chúc.

Câu hỏi thường gặp

Di chúc là gì và có bắt buộc công chứng không?

Di chúc là văn bản hoặc lời nói thể hiện ý chí chuyển tài sản cho người khác sau khi chết. Không bắt buộc công chứng với đa số trường hợp; riêng người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ phải có công chứng hoặc chứng thực.

Di chúc viết tay có giá trị không?

Có, nếu người lập tự tay viết, ký, ghi đủ nội dung chủ yếu và đáp ứng điều kiện hợp pháp. Tuy nhiên di chúc viết tay dễ bị tranh chấp hơn so với di chúc có công chứng.

Một người có thể lập nhiều di chúc không?

Có. Người lập có thể lập nhiều di chúc; nếu các bản cùng định đoạt một tài sản thì chỉ bản sau cùng có hiệu lực. Nên ghi rõ bản mới thay thế bản cũ khám phá thêm.

Kết luận

Di chúc là gì: là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản cho người khác sau khi chết, có thể lập bằng văn bản (tự viết, có người làm chứng, công chứng, chứng thực) hoặc bằng miệng trong trường hợp đặc biệt. Di chúc hợp pháp cần người lập minh mẫn, tự nguyện, nội dung và hình thức đúng luật, đủ các nội dung chủ yếu theo Điều 631. Để hạn chế tranh chấp, nên lập di chúc bằng văn bản rõ ràng và cân nhắc công chứng. Khi gia đình có hoàn cảnh phức tạp, hãy tham khảo công chứng viên hoặc luật sư.