Khiếu nại bảo hiểm xã hội: trường hợp, trình tự, thời hiệu

Khiếu nại bảo hiểm xã hội là việc người lao động, người sử dụng lao động hoặc người hưởng chế độ đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi về bảo hiểm xã hội mà họ cho là trái pháp luật, xâm phạm quyền lợi của mình. Đối tượng bị khiếu nại thường là cơ quan bảo hiểm xã hội (ví dụ từ chối giải quyết chế độ, tính sai mức hưởng) hoặc người sử dụng lao động (không đóng, đóng thiếu, chậm chốt sổ). Thời hiệu khiếu nại là 90 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hoặc biết được hành vi, theo Luật Khiếu nại 2011.

Bài viết hướng dẫn xác định đúng đối tượng, nơi nộp, trình tự và những lựa chọn khác như tố cáo, khởi kiện.

Khiếu nại bảo hiểm xã hội trong trường hợp nào

Khiếu nại cơ quan bảo hiểm xã hội

Khiếu nại người sử dụng lao động

• Không đóng, đóng không đủ số người, đóng thấp hơn tiền lương thực tế.
• Trừ tiền bảo hiểm của người lao động nhưng không nộp cho cơ quan bảo hiểm.
• Không lập hồ sơ đề nghị hưởng chế độ, không chốt sổ, không trả sổ khi nghỉ việc.
• Không chi trả chế độ ốm đau, thai sản cho người lao động sau khi đã nhận tiền từ cơ quan bảo hiểm.

Ai có quyền khiếu nại bảo hiểm xã hội

Người lao động, người hưởng chế độ, người sử dụng lao động và thân nhân người lao động (với chế độ tử tuất) có quyền khiếu nại bảo hiểm xã hội khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó trái pháp luật. Có thể khiếu nại trực tiếp hoặc ủy quyền cho người khác, luật sư, tổ chức công đoàn.

Bạn cũng có thể tìm đọc luật Bảo hiểm xã hội 2024, cũng như bảo hiểm y tế bao nhiêu tiền.

Trình tự khiếu nại bảo hiểm xã hội

Khiếu nại bảo hiểm xã hội lần đầu

1. Gửi đơn khiếu nại (hoặc trình bày trực tiếp để cán bộ ghi lại) đến người đã ra quyết định hoặc cơ quan có người có hành vi bị khiếu nại: giám đốc bảo hiểm xã hội nơi ra quyết định; người sử dụng lao động.
2. Người giải quyết thụ lý trong 10 ngày kể từ ngày nhận đơn, thông báo cho người khiếu nại.
3. Xác minh, đối thoại (nếu cần), ra quyết định giải quyết trong 30 ngày kể từ ngày thụ lý (vụ việc phức tạp không quá 45 ngày); vùng sâu, vùng xa có thể dài hơn.

Khiếu nại bảo hiểm xã hội lần hai

Nếu không đồng ý với quyết định lần đầu hoặc quá thời hạn mà không được giải quyết, người khiếu nại có thể khiếu nại lần hai lên cơ quan cấp trên trực tiếp (ví dụ Bảo hiểm xã hội Việt Nam với quyết định của bảo hiểm xã hội cấp tỉnh; cơ quan quản lý nhà nước về lao động với khiếu nại người sử dụng lao động) trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hết hạn giải quyết hoặc nhận quyết định lần đầu (45 ngày ở vùng khó khăn). Thời hạn giải quyết lần hai không quá 45 ngày, vụ phức tạp không quá 60 ngày.

Khởi kiện

Người khiếu nại có thể khởi kiện ngay mà không cần khiếu nại, hoặc khởi kiện sau khi không đồng ý kết quả giải quyết khiếu nại, trong thời hiệu khởi kiện.

Thời hiệu và thời hạn cần nhớ

Trường hợp ốm đau, thiên tai, đi công tác, học tập xa hoặc trở ngại khách quan khác, thời gian đó không tính vào thời hiệu khiếu nại.

Nội dung đơn khiếu nại bảo hiểm xã hội

Thông tin cần có trong đơn khiếu nại bảo hiểm xã hội

• Ngày, tháng, năm làm đơn.
• Họ tên, địa chỉ, số điện thoại, số định danh, mã số bảo hiểm xã hội của người khiếu nại.
• Tên, địa chỉ cơ quan, tổ chức, cá nhân bị khiếu nại.
• Nội dung, lý do khiếu nại; quyết định hoặc hành vi cụ thể.
• Yêu cầu giải quyết (ví dụ tính lại mức hưởng, buộc doanh nghiệp đóng bù).
• Chữ ký hoặc điểm chỉ.

Tài liệu kèm theo

Quyết định bị khiếu nại, sổ hoặc tờ rời bảo hiểm xã hội, kết quả tra cứu quá trình đóng trên VssID, hợp đồng lao động, bảng lương, thông báo của cơ quan bảo hiểm, tin nhắn trao đổi với doanh nghiệp.

Ví dụ khiếu nại bảo hiểm xã hội

Chị Hiền (giả định) nghỉ thai sản, nộp hồ sơ qua công ty nhưng sau ba tháng chưa nhận được tiền. Chị tra VssID thấy công ty nợ đóng bảo hiểm 6 tháng nên cơ quan bảo hiểm chưa giải quyết. Chị làm đơn khiếu nại bảo hiểm xã hội gửi giám đốc công ty, yêu cầu đóng đủ và hoàn tất hồ sơ thai sản, kèm ảnh chụp quá trình đóng và bảng lương có khấu trừ bảo hiểm. Quá 30 ngày không được giải quyết, chị gửi đơn đến cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp tỉnh và thông báo cho cơ quan bảo hiểm xã hội. Sau khi thanh tra làm việc, công ty nộp đủ tiền, chị được chi trả chế độ thai sản. Bạn có thể đọc thêm các bài hướng dẫn tương tự trên chuyên trang Thế Giới Luật.

Khi doanh nghiệp có dấu hiệu trốn đóng

Ngoài khiếu nại, người lao động có thể tố cáo hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội. Hành vi trốn đóng với số tiền lớn hoặc nhiều người lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.

Kênh hỗ trợ khác ngoài khiếu nại bảo hiểm xã hội

• Tổng đài chăm sóc khách hàng của Bảo hiểm xã hội Việt Nam: hỏi đáp, phản ánh.
• Ứng dụng VssID: tra cứu quá trình đóng, gửi kiến nghị.
• Công đoàn cơ sở, liên đoàn lao động: hỗ trợ người lao động khiếu nại, khởi kiện.

Câu hỏi thường gặp

Khiếu nại bảo hiểm xã hội có mất phí không?

Không. Việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại không thu phí.

Khiếu nại bảo hiểm xã hội gửi đến đâu?

Lần đầu gửi đến người ra quyết định hoặc cơ quan có hành vi bị khiếu nại (cơ quan bảo hiểm xã hội, người sử dụng lao động). Lần hai gửi cơ quan cấp trên hoặc cơ quan quản lý nhà nước về lao động.

Quá 90 ngày có khiếu nại bảo hiểm xã hội được không?

Nếu không có lý do chính đáng, đơn có thể không được thụ lý. Khi đó bạn có thể xem xét khởi kiện trong thời hiệu khởi kiện tương ứng.

Khiếu nại khác tố cáo thế nào?

Khiếu nại là đề nghị xem xét lại quyết định, hành vi xâm phạm quyền lợi của chính mình; tố cáo là báo cho cơ quan có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Kết luận

Khiếu nại bảo hiểm xã hội là công cụ để người lao động bảo vệ quyền lợi khi cơ quan bảo hiểm giải quyết sai hoặc doanh nghiệp không đóng, đóng thiếu. Hãy khiếu nại trong 90 ngày, gửi đúng người có thẩm quyền, kèm chứng cứ đầy đủ; nếu không đồng ý kết quả, có thể khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện tại Tòa án. Tra cứu định kỳ quá trình đóng trên VssID giúp phát hiện sớm vi phạm, tránh mất quyền lợi.