Luật Bảo hiểm xã hội 2024: hiệu lực, bố cục, 10 điểm mới

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là Luật số 41/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 29/6/2024, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thay thế Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Luật quy định về quyền, trách nhiệm của các bên tham gia, chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội, quỹ bảo hiểm xã hội và quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội.

Đây là một trong những đạo luật có tác động rộng nhất tới người lao động, từ thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu, quy định rút một lần đến trụ cột trợ cấp hưu trí xã hội. Bài viết tóm tắt thông tin văn bản và các điểm mới đáng chú ý.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là gì: thông tin văn bản

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 được xây dựng nhằm mở rộng diện bao phủ, tăng tính hấp dẫn của bảo hiểm xã hội và hạn chế tình trạng rút một lần.

Bảng tóm tắt

Cấu trúc hệ thống theo luật mới

Luật xác định hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng gồm: trợ cấp hưu trí xã hội, bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm hưu trí bổ sung. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm người cao tuổi nào cũng có một khoản thu nhập tối thiểu.

Các điểm mới nổi bật của Luật Bảo hiểm xã hội 2024

Dưới đây là những thay đổi của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 được người lao động quan tâm nhất.

Giảm thời gian đóng để hưởng lương hưu

Người lao động đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên được hưởng lương hưu, thay vì 20 năm như trước. Quy định này mở cơ hội cho người tham gia muộn. Tuy vậy, mức lương hưu vẫn tỷ lệ với số năm đóng.

Bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội

Công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, đáp ứng điều kiện theo luật, được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; người thuộc hộ nghèo, cận nghèo được hưởng từ tuổi thấp hơn theo quy định. Đây là trụ cột do ngân sách nhà nước bảo đảm. Nhiều hướng dẫn pháp luật thiết thực khác được cập nhật thường xuyên trên Thế Giới Luật.

Mở rộng đối tượng bắt buộc

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 bổ sung các nhóm như chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương, người lao động làm việc không trọn thời gian có thu nhập từ mức nhất định, người làm việc theo hợp đồng có tên gọi khác nhưng có nội dung về việc làm có trả công.

Quy định về rút bảo hiểm xã hội một lần

Đây là nội dung gây tranh luận nhiều nhất khi xây dựng Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Ai vẫn được rút một lần

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 vẫn cho phép hưởng bảo hiểm xã hội một lần trong một số trường hợp như: đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng và không tiếp tục đóng; ra nước ngoài để định cư; mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh nặng theo danh mục; một số trường hợp đặc thù khác.

Phân biệt người tham gia trước và sau 01/7/2025

Người đã tham gia trước ngày 01/7/2025, sau 12 tháng không thuộc diện đóng bắt buộc, không đóng tự nguyện và có thời gian đóng chưa đủ 20 năm, có thể đề nghị hưởng một lần theo quy định chuyển tiếp. Với người bắt đầu tham gia từ ngày 01/7/2025, khả năng rút một lần khi nghỉ việc bị thu hẹp. Người lao động nên cân nhắc kỹ vì rút một lần đồng nghĩa với việc mất thời gian đóng đã tích lũy và quyền lợi hưu trí, kèm theo đó là thẻ bảo hiểm y tế khi về già.

Lưu ý: trước khi quyết định rút, hãy so sánh lợi ích dài hạn của việc bảo lưu (tiếp tục cộng nối khi đi làm lại, chuyển sang đóng tự nguyện) với khoản tiền nhận được một lần.

Các chế độ được cải thiện theo luật mới

Thai sản cho người tham gia tự nguyện

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được hưởng trợ cấp thai sản khi sinh con theo mức do luật quy định, nguồn từ ngân sách nhà nước. Đây là điểm mới giúp chính sách tự nguyện hấp dẫn hơn.

Trợ cấp và mức đóng gắn với lương cơ sở

Trong Luật Bảo hiểm xã hội 2024, nhiều khoản trợ cấp tính theo lương cơ sở. Từ ngày 01/7/2026, lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP, nên trợ cấp sinh con là 5.060.000 đồng mỗi con, trợ cấp mai táng là 25.300.000 đồng, và mức tiền lương làm căn cứ đóng bắt buộc cao nhất là 50.600.000 đồng/tháng.

Để hiểu rõ hơn các vấn đề liên quan, hãy đọc thêm luật Nhà ở xã hội mới nhất và rút bảo hiểm xã hội một lần.

Xử lý chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định cụ thể hơn các hành vi chậm đóng, trốn đóng và biện pháp xử lý, gồm buộc đóng đủ, nộp tiền lãi, không xét tặng danh hiệu thi đua, xử phạt hành chính và có thể truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Người lao động bị ảnh hưởng vẫn được giải quyết một số chế độ khi doanh nghiệp chưa đóng đủ, theo cơ chế luật quy định.

Người lao động nên làm gì

Tra cứu quá trình đóng định kỳ trên ứng dụng VssID, đối chiếu với hợp đồng lao động. Phát hiện sai lệch thì đề nghị doanh nghiệp giải trình, phản ánh cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc thanh tra lao động.

Văn bản hướng dẫn Luật Bảo hiểm xã hội 2024

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 giao Chính phủ và các bộ quy định chi tiết nhiều nội dung, như mức thu nhập làm căn cứ đóng của người làm việc không trọn thời gian, chủ hộ kinh doanh; mức trợ cấp hưu trí xã hội; mức hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện. Vì vậy khi tra cứu một chế độ cụ thể, bạn nên đọc luật cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đang có hiệu lực.

Ví dụ về mức đóng tự nguyện năm 2026

Theo thông tin được cơ quan bảo hiểm xã hội phổ biến, năm 2026 mức thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện thấp nhất vẫn là 1.500.000 đồng/tháng, tương ứng mức đóng 330.000 đồng/tháng với tỷ lệ 22%. Nhà nước hỗ trợ một phần theo nhóm đối tượng, ví dụ người thuộc hộ nghèo được hỗ trợ cao hơn người thuộc nhóm khác.

Câu hỏi thường gặp

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ khi nào?

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thay thế Luật Bảo hiểm xã hội 2014.

Theo luật mới, đóng bao nhiêu năm thì được hưởng lương hưu?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên được hưởng lương hưu hằng tháng.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có cấm rút một lần không?

Không cấm hoàn toàn. Luật vẫn cho phép hưởng một lần trong một số trường hợp, có quy định chuyển tiếp cho người tham gia trước 01/7/2025, nhưng thu hẹp hơn với người bắt đầu tham gia từ 01/7/2025.

Kết luận

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ 01/7/2025 với nhiều thay đổi quan trọng: giảm thời gian đóng tối thiểu hưởng lương hưu xuống 15 năm, bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội, mở rộng đối tượng bắt buộc, thêm thai sản cho người tham gia tự nguyện và siết lại rút một lần. Người lao động nên kiểm tra quá trình đóng, cân nhắc kỹ trước khi rút một lần và tận dụng hình thức tự nguyện khi nghỉ việc. Với tình huống cụ thể, hãy liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội để được hướng dẫn theo quy định và văn bản hướng dẫn hiện hành.