Khởi kiện là gì? Điều kiện, thời hiệu và quy trình khởi kiện

Khởi kiện là gì? Đó là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức gửi đơn đến Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi cho rằng bị xâm phạm. Đây là quyền được ghi nhận trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Luật Tố tụng hành chính 2015, là bước mở đầu của một vụ án tại Tòa án.

Nhiều người ngại ra tòa vì nghĩ thủ tục phức tạp, tốn kém. Thực tế, hiểu rõ điều kiện, thời hiệu và quy trình sẽ giúp bạn quyết định đúng: khi nào nên khởi kiện, khi nào nên hòa giải trước. Bài viết giải thích các khái niệm cốt lõi theo cách dễ hiểu.

Khởi kiện là gì theo quy định của pháp luật

Để hiểu khởi kiện là gì, cần đặt nó trong hệ thống tố tụng. Khởi kiện là hành vi tố tụng đầu tiên, làm phát sinh vụ án; Tòa án chỉ thụ lý giải quyết khi có đơn khởi kiện hợp lệ.

Quyền khởi kiện

Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Ngoài ra, một số cơ quan, tổ chức có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của người khác, lợi ích công cộng theo Điều 187.

Khởi kiện khác tố cáo, khiếu nại

Khởi kiện là gì - Quyền khởi kiện — Khởi kiện là gì – Quyền khởi kiện

Hiểu khởi kiện là gì cũng giúp tránh nhầm lẫn khởi kiện với tố cáo hay khiếu nại. Tố giác tội phạm gửi đến cơ quan điều tra, viện kiểm sát; khiếu nại gửi đến chính cơ quan đã ra quyết định hành chính hoặc cấp trên. Khởi kiện thì gửi đến Tòa án để Tòa xét xử bằng bản án, quyết định.

Hình thức	Gửi đến	Mục đích
Khởi kiện	Tòa án	Yêu cầu Tòa xét xử, bảo vệ quyền lợi
Khiếu nại	Cơ quan ra quyết định hoặc cấp trên	Xem xét lại quyết định, hành vi hành chính
Tố giác, tố cáo	Cơ quan điều tra, cơ quan có thẩm quyền	Xử lý hành vi vi phạm, tội phạm

Các loại khởi kiện phổ biến

Sau khi biết khởi kiện là gì, bạn cần xác định mình thuộc loại vụ án nào vì mỗi loại theo luật tố tụng riêng.

Khởi kiện dân sự

Đây là loại phổ biến nhất khi nói khởi kiện là gì, bao gồm tranh chấp hợp đồng, đòi nợ, bồi thường thiệt hại, tranh chấp đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động. Áp dụng Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Khởi kiện vụ án hành chính

Khởi kiện là gì - Khởi kiện dân sự — Khởi kiện là gì – Khởi kiện dân sự

Trong lĩnh vực hành chính, khởi kiện là gì? Khi cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước xâm phạm quyền lợi của mình, người dân có thể khởi kiện theo Luật Tố tụng hành chính 2015. Ví dụ: quyết định thu hồi đất, quyết định xử phạt vi phạm hành chính, từ chối cấp giấy phép.

Vụ án hình sự

Với câu hỏi khởi kiện là gì trong lĩnh vực hình sự, cần lưu ý người bị hại không "khởi kiện" theo nghĩa thông thường mà tố giác, yêu cầu khởi tố; riêng một số tội chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại theo Bộ luật Tố tụng hình sự. Người bị hại có quyền yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự. Bạn có thể đọc thêm các bài hướng dẫn tương tự trên chuyên trang Thế Giới Luật.

Điều kiện khởi kiện và thời hiệu

Điều kiện để đơn được thụ lý

Người khởi kiện có quyền khởi kiện và có năng lực hành vi tố tụng (hoặc có người đại diện).
Sự việc thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
Sự việc chưa được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.
Còn thời hiệu khởi kiện (trường hợp luật quy định thời hiệu và đương sự yêu cầu áp dụng).
Đã qua thủ tục tiền tố tụng bắt buộc nếu có, ví dụ hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp xã với một số loại tranh chấp.

Thời hiệu khởi kiện một số loại việc

Khởi kiện là gì - Điều kiện để đơn được thụ lý — Khởi kiện là gì – Điều kiện để đơn được thụ lý

Loại tranh chấp	Thời hiệu	Căn cứ
Tranh chấp hợp đồng	03 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền bị xâm phạm	Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015
Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng	03 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền bị xâm phạm	Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015
Chia di sản thừa kế	30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế	Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015
Vụ án hành chính (phổ biến)	01 năm kể từ ngày nhận hoặc biết quyết định, hành vi hành chính	Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015

Lưu ý: hết thời hiệu không có nghĩa Tòa tự động từ chối. Theo Bộ luật Dân sự, Tòa chỉ áp dụng thời hiệu khi có yêu cầu của một bên trước khi Tòa ra bản án sơ thẩm.

Bên cạnh đó, nhiều người cũng tìm hiểu điều kiện tách thửa đất ở chi tiết và thời hiệu khởi kiện thừa kế.

Quy trình khởi kiện từ nộp đơn đến xét xử

Các bước cơ bản trong vụ án dân sự

Soạn đơn khởi kiện theo mẫu (với vụ án dân sự là mẫu số 23-DS ban hành kèm Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP), kèm tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu.
Nộp đơn trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến (nếu Tòa án hỗ trợ) tại Tòa án có thẩm quyền.
Tòa án xem xét đơn, yêu cầu sửa đổi, bổ sung nếu cần; thông báo nộp tạm ứng án phí.
Người khởi kiện nộp tạm ứng án phí, nộp biên lai cho Tòa; Tòa thụ lý vụ án.
Chuẩn bị xét xử: thu thập chứng cứ, hòa giải, công khai chứng cứ.
Xét xử sơ thẩm; bên không đồng ý có quyền kháng cáo để xét xử phúc thẩm.

Án phí và chi phí

Một phần quan trọng khi tìm hiểu khởi kiện là gì là chi phí. Án phí, lệ phí Tòa án thực hiện theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Người khởi kiện nộp tạm ứng án phí khi thụ lý; người thua kiện thường phải chịu án phí theo phán quyết. Ngoài ra có thể phát sinh chi phí giám định, định giá, thuê luật sư.

Có nên khởi kiện ngay không

Hiểu khởi kiện là gì cũng là hiểu rằng đây không phải lựa chọn duy nhất.

Cân nhắc trước khi khởi kiện

Dù đã nắm khởi kiện là gì, thương lượng, hòa giải vẫn có thể nhanh và ít tốn kém hơn.
Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 cho phép hòa giải trước khi thụ lý, nếu thành công được Tòa công nhận.
Chứng cứ của bạn có đủ mạnh không, khả năng thi hành án ra sao.

Khi nào nên nhờ luật sư

Dù đã hiểu khởi kiện là gì, vụ việc có giá trị lớn, nhiều bên liên quan, tranh chấp đất đai, thừa kế phức tạp hoặc vụ án hành chính với cơ quan nhà nước nên có luật sư hỗ trợ ngay từ khâu soạn đơn để tránh bị trả đơn, mất thời hiệu.

Câu hỏi thường gặp

Khởi kiện là gì và ai có quyền khởi kiện?

Khởi kiện là việc gửi đơn đến Tòa án yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền tự mình hoặc qua người đại diện khởi kiện khi cho rằng quyền lợi của mình bị xâm phạm.

Nộp đơn khởi kiện ở đâu?

Khi đã rõ khởi kiện là gì, đơn được nộp tại Tòa án có thẩm quyền theo loại việc và lãnh thổ, thường là Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc nơi có bất động sản với tranh chấp bất động sản.

Bao lâu thì Tòa án thụ lý đơn khởi kiện?

Sau khi nhận đơn, Tòa án phân công Thẩm phán xem xét trong thời hạn luật định, rồi thông báo sửa đổi, bổ sung, nộp tạm ứng án phí hoặc trả lại đơn. Khi người khởi kiện nộp biên lai tạm ứng án phí, Tòa thụ lý vụ án.

Kết luận

Khởi kiện là gì: là quyền gửi đơn đến Tòa án yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp, mở đầu cho vụ án dân sự hoặc hành chính. Để đơn được thụ lý, bạn cần có quyền khởi kiện, vụ việc thuộc thẩm quyền Tòa án, còn thời hiệu và chuẩn bị đầy đủ chứng cứ. Trước khi khởi kiện, hãy cân nhắc thương lượng, hòa giải để tiết kiệm thời gian, chi phí. Với vụ việc phức tạp hoặc giá trị lớn, bạn nên tham khảo ý kiến luật sư để chọn hướng xử lý phù hợp nhất.