Thủ tục ly hôn thuận tình: hồ sơ và các bước cần biết

Thủ tục ly hôn thuận tình là con đường ngắn nhất để hai người kết thúc quan hệ vợ chồng khi cả hai đều đã đồng ý dừng lại. Nhưng rất nhiều cặp nghĩ “đã thuận tình thì nộp đơn là xong”, rồi bị tòa trả hồ sơ hoặc bị chuyển sang xét xử như một vụ tranh chấp. Lý do gần như luôn giống nhau: thỏa thuận mới có một nửa, thiếu phần con hoặc phần tài sản. Bài viết này đi qua đúng những gì bạn cần chuẩn bị và những chỗ hay vướng.

Thủ tục ly hôn thuận tình khác ly hôn đơn phương ở đâu

Bản chất là một việc dân sự, không phải vụ án

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ này. Khi hai bên cùng yêu cầu, tòa không xử một vụ án tranh chấp mà giải quyết một việc dân sự: xem xét yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn. Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 xếp yêu cầu này vào nhóm việc dân sự về hôn nhân và gia đình tại Điều 29.

Hệ quả là kết quả cuối cùng không phải bản án mà là quyết định công nhận thuận tình ly hôn. Quyết định này có hiệu lực ngay khi ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Đây chính là lý do con đường thuận tình nhanh hơn hẳn.

Còn ly hôn đơn phương là vụ án thật sự: tòa thu thập chứng cứ, mở phiên xét xử, ra bản án có thể bị kháng cáo. Căn cứ cũng khác nhau — Điều 55 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định về thuận tình ly hôn, Điều 56 quy định ly hôn theo yêu cầu của một bên.

Ba nội dung phải thỏa thuận đủ, không thiếu mục nào

Đây là chỗ nhiều người hiểu sai nhất. “Thuận tình” không chỉ là cùng muốn ly hôn. Điều 55 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đòi hai vợ chồng thỏa thuận được cả việc chia tài sản, cả việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục con.

Nói cho dễ hình dung, hồ sơ của bạn phải trả lời trọn ba câu hỏi: có ly hôn không, con ai nuôi và cấp dưỡng thế nào, tài sản chia ra sao. Thiếu bất kỳ câu nào, tòa không có cơ sở để công nhận.

Nếu hai người thống nhất là không có tài sản chung cần chia, hoặc tự chia xong rồi và không yêu cầu tòa giải quyết, thì cứ ghi rõ như vậy vào đơn. Ghi rõ “không yêu cầu tòa giải quyết” vẫn là một thỏa thuận. Để trống mới là thiếu.

Bảng so sánh nhanh hai hình thức

Bảng trên cho thấy vì sao nên cố ngồi lại thương lượng trước. Chuyển được từ đơn phương sang thuận tình vừa tiết kiệm thời gian, vừa giữ quan hệ tối thiểu giữa cha mẹ khi còn con nhỏ phải cùng nuôi.

Điều kiện để tòa chấp nhận yêu cầu

Bốn điều kiện phải cùng có

Thứ nhất, quan hệ vợ chồng phải hợp pháp, tức có giấy chứng nhận đăng ký kết hôn. Thứ hai, cả hai thật sự tự nguyện, không ai bị ép hay bị lừa dối. Thứ ba, đã thỏa thuận xong ba nội dung nói trên. Thứ tư, thỏa thuận đó bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và của con.

Điều kiện thứ tư hay bị coi nhẹ. Thẩm phán không đóng dấu cho mọi thỏa thuận hai bên đưa ra; nội dung đẩy đứa trẻ vào thế bất lợi rõ ràng sẽ bị yêu cầu sửa.

Khi nào thuận tình bị chuyển thành vụ án

Trường hợp phổ biến nhất là hai bên mâu thuẫn tại phiên họp. Ban đầu đồng ý, đến lúc làm việc thì một người đổi ý về mức cấp dưỡng hoặc đòi thêm phần tài sản. Lúc đó không còn thỏa thuận, tòa phải giải quyết theo thủ tục vụ án tranh chấp.

Trường hợp thứ hai là thỏa thuận không hợp pháp. Ví dụ hai bên ghi rằng người không trực tiếp nuôi con được miễn hoàn toàn cấp dưỡng, đổi lại không được gặp con. Đó là quyền lợi của trẻ, cha mẹ không được đem ra đánh đổi. Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đặt quy định về nuôi con và cấp dưỡng sau ly hôn ở Điều 81 đến Điều 83.

Con từ đủ 7 tuổi trở lên, tòa phải xem xét nguyện vọng của con về việc sống với ai. Nhiều cặp bỏ qua chi tiết này và bất ngờ khi tòa mời con lên hỏi ý kiến.

Hồ sơ cần chuẩn bị cho thủ tục ly hôn thuận tình

Danh mục giấy tờ

Trong cả bộ hồ sơ, đơn yêu cầu là phần quyết định. Đơn viết chung chung kiểu “hai bên tự thỏa thuận về con và tài sản” gần như chắc chắn bị yêu cầu bổ sung. Hãy viết cụ thể: ai nuôi cháu nào, người còn lại cấp dưỡng bao nhiêu mỗi tháng, tài sản chung gồm gì và chia ra sao.

Những giấy tờ hay thiếu

Giấy chứng nhận kết hôn bản chính là thứ hay mất nhất, nhất là với các cặp cưới lâu năm. Bạn xin trích lục tại UBND cấp xã nơi đã đăng ký kết hôn, rồi mới nộp hồ sơ.

Nếu một người đang ở nước ngoài hoặc ở tỉnh khác, giấy tờ tùy thân và văn bản thể hiện ý chí tự nguyện phải được chứng thực hoặc hợp pháp hóa đúng dạng tòa yêu cầu. Nhóm này hay bị trả lại nhiều lần, nên hỏi trước bộ phận tiếp nhận.

Trình tự các bước trong thủ tục ly hôn thuận tình

Bước 1 — Nộp hồ sơ đúng tòa

Nộp tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi một trong hai vợ chồng cư trú hoặc làm việc. Với việc dân sự này, hai bên được thỏa thuận chọn tòa nơi cư trú của vợ hay của chồng, theo quy định về thẩm quyền theo lãnh thổ tại Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Nếu một bên đang ở nước ngoài, hoặc tài sản, đương sự có yếu tố nước ngoài, thẩm quyền thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Nộp sai cấp thì hồ sơ bị chuyển và bạn mất thêm thời gian chờ.

Bước 2 — Tòa thụ lý và mời hai bên

Sau khi kiểm tra hồ sơ, tòa thông báo nộp tạm ứng lệ phí. Bạn nộp tại cơ quan thi hành án dân sự rồi mang biên lai về, tòa mới ra thông báo thụ lý.

Tiếp đó thẩm phán mời hai bên lên ghi lời khai và xác nhận ý chí tự nguyện. Nên đi cùng nhau, mang theo giấy tờ tùy thân bản chính để đối chiếu.

Bước 3 — Phiên họp hòa giải và ra quyết định

Tòa tiến hành hòa giải để hai bên có cơ hội đoàn tụ. Đây là bước bắt buộc, không phải hình thức. Nếu hòa giải thành, hai người rút yêu cầu và tòa đình chỉ giải quyết.

Nếu hòa giải không thành nhưng thỏa thuận về con và tài sản vẫn hợp pháp, tòa ra quyết định công nhận. Trình tự hòa giải và công nhận thuận tình ly hôn được quy định tại Điều 397 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Quyết định là giấy tờ bạn dùng về sau khi thay đổi tình trạng hôn nhân trong dữ liệu hộ tịch.

Vướng mắc thực tế và thời gian giải quyết

Thời gian thường lâu hơn mức bạn hình dung

Luật ấn định thời hạn cho từng khâu, nhưng thực tế còn phụ thuộc lượng án của từng tòa và vào chính bạn. Hồ sơ đủ ngay từ đầu, hai bên đi đúng hẹn thì vụ việc chạy nhanh. Ngược lại, mỗi lần bổ sung giấy tờ là thêm một vòng chờ.

Hai nguyên nhân kéo dài phổ biến: một bên vắng mặt ở phiên họp, và tài sản chung là bất động sản cần xác minh hiện trạng. Tài sản phức tạp thì nên tách ra — ly hôn trước, chia tài sản sau bằng một yêu cầu riêng.

Khi nào tự làm được, khi nào nên nhờ hỗ trợ

Cặp không có tài sản đáng kể, không có con nhỏ, cả hai cùng ở một địa phương thì hoàn toàn tự làm được. Hồ sơ không khó, cái khó chỉ là viết đơn cho rõ.

Nên nhờ luật sư hoặc công chứng viên khi có yếu tố nước ngoài, khi tài sản chung gồm nhà đất, cổ phần, nợ chung, hoặc khi bạn thấy đối phương có thể đổi ý giữa chừng. Cách áp dụng chi tiết vẫn khác nhau ít nhiều giữa các địa phương, nên gọi trước cho tòa nơi định nộp.

Câu hỏi thường gặp

Chồng hoặc vợ ở nước ngoài có làm thuận tình được không? Được, nhưng hồ sơ phải thể hiện rõ ý chí tự nguyện của người ở xa theo hình thức được tòa chấp nhận, và thẩm quyền chuyển lên tòa cấp tỉnh.

Đang mang thai hoặc con dưới 12 tháng thì sao? Hạn chế của Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 chỉ áp dụng với người chồng khi ly hôn đơn phương. Nếu cả hai cùng tự nguyện, con đường thuận tình vẫn mở.

Ra quyết định rồi có đổi ý được không? Quyết định công nhận có hiệu lực ngay và không kháng cáo phúc thẩm. Muốn quay lại với nhau, hai người phải đăng ký kết hôn lại xem thêm tại trang chủ.

Kết luận

Điều làm nên khác biệt của thủ tục ly hôn thuận tình không phải bộ hồ sơ, mà là chất lượng thỏa thuận giữa hai người trước khi bước vào tòa. Thỏa thuận rõ cả ba nội dung thì mọi thứ gọn gàng; nửa vời thì bạn quay về đúng con đường dài của ly hôn đơn phương. Một buổi ngồi lại viết ra giấy ai nuôi con, cấp dưỡng bao nhiêu, tài sản xử lý thế nào có thể tiết kiệm cho bạn nhiều tuần chờ đợi. Quy định về hôn nhân và tố tụng dân sự vẫn được sửa đổi theo thời gian, nên trước khi nộp hồ sơ hãy đối chiếu văn bản đang có hiệu lực hoặc hỏi trực tiếp tòa án nơi bạn dự định nộp.