Công chứng là gì? Giá trị pháp lý và khác chứng thực thế nào

Công chứng là gì? Theo Luật Công chứng 2024 (có hiệu lực từ 01/7/2025), công chứng là việc công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự bằng văn bản, tính chính xác, hợp pháp, không trái đạo đức xã hội của bản dịch giấy tờ, văn bản, theo yêu cầu của người yêu cầu công chứng hoặc theo quy định của luật.

Công chứng là gì trong đời sống? Nó xuất hiện trong hầu hết giao dịch quan trọng: mua bán nhà đất, thế chấp vay ngân hàng, lập di chúc, ủy quyền. Hiểu đúng bản chất và giá trị pháp lý giúp bạn biết khi nào cần công chứng, khi nào chỉ cần chứng thực.

Công chứng là gì theo Luật Công chứng 2024

Khái niệm công chứng là gì gồm ba yếu tố: người thực hiện là công chứng viên; đối tượng là hợp đồng, giao dịch bằng văn bản hoặc bản dịch; nội dung chứng nhận là tính xác thực, hợp pháp.

Luật Công chứng 2024

Luật mới làm rõ thêm công chứng là gì khi chuyển đổi số: siết chặt điều kiện hành nghề, quy định rõ hơn về văn phòng công chứng, bổ sung các quy định nhằm từng bước triển khai công chứng điện tử và cơ sở dữ liệu công chứng.

Công chứng viên là ai

Để hiểu trọn công chứng là gì, cần biết công chứng viên là người đáp ứng tiêu chuẩn theo luật (có bằng cử nhân luật, đã qua đào tạo nghề công chứng, tập sự, đạt kết quả kiểm tra) và được Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm. Công chứng viên hành nghề tại phòng công chứng hoặc văn phòng công chứng và chịu trách nhiệm về văn bản mình công chứng.

Giá trị pháp lý của văn bản công chứng

Đây là phần quan trọng nhất khi tìm hiểu công chứng là gì.

Hiệu lực thi hành và giá trị chứng cứ

• Văn bản công chứng có hiệu lực thi hành đối với các bên liên quan; trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện, bên kia có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định.
• Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố vô hiệu.
• Bản dịch được công chứng có giá trị sử dụng như giấy tờ, văn bản được dịch.

Ý nghĩa thực tế

Hiểu công chứng là gì cũng là hiểu vì sao giao dịch được công chứng ít bị tranh chấp hơn. Ngân hàng, cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan đăng ký xe đều dựa vào văn bản công chứng để thực hiện thủ tục tiếp theo.

Lưu ý: văn bản công chứng vẫn có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu nếu có căn cứ như vi phạm pháp luật, bị lừa dối. Công chứng không phải "bảo hiểm tuyệt đối" cho giao dịch.

Giao dịch nào bắt buộc công chứng

Khi đã hiểu công chứng là gì, câu hỏi tiếp theo là lúc nào bắt buộc phải làm.

Một số giao dịch phổ biến phải công chứng hoặc chứng thực

Công chứng là gì nếu không bắt buộc? Ngoài các trường hợp bắt buộc, các bên vẫn có thể tự nguyện công chứng hợp đồng, giao dịch khác để tăng tính an toàn.

Không công chứng khi bắt buộc thì sao

Hiểu sai công chứng là gì có thể dẫn đến hậu quả: giao dịch vi phạm quy định về hình thức có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu theo yêu cầu, trừ trường hợp một bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ và Tòa công nhận hiệu lực theo Bộ luật Dân sự 2015.

Phân biệt công chứng và chứng thực

Bảng so sánh

Đọc thêm di chúc có cần công chứng không hoặc công chứng di chúc bao nhiêu tiền nếu bạn cần thông tin chi tiết hơn.

Thủ tục công chứng cơ bản

1. Khi đã rõ công chứng là gì, chuẩn bị phiếu yêu cầu công chứng, dự thảo hợp đồng (nếu có), giấy tờ tùy thân, giấy tờ tài sản.
2. Công chứng viên kiểm tra hồ sơ, năng lực hành vi, ý chí của các bên.
3. Các bên đọc lại, ký trước mặt công chứng viên (hoặc theo thủ tục luật định).
4. Công chứng viên ghi lời chứng, ký, đóng dấu; các bên nộp phí, thù lao và nhận văn bản.

Phí công chứng và thời hạn công chứng

Phí công chứng

Phí công chứng thực hiện theo biểu phí do Bộ Tài chính quy định. Với hợp đồng, giao dịch có giá trị (mua bán, chuyển nhượng, tặng cho), phí tính theo giá trị tài sản hoặc giá trị hợp đồng theo các bậc; với một số việc như di chúc, ủy quyền, phí là mức cố định cho mỗi trường hợp. Ngoài phí, tổ chức hành nghề công chứng có thể thu thù lao soạn thảo, đánh máy, sao chụp theo niêm yết.

Thời hạn công chứng

Thời hạn công chứng thông thường không quá 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; với hợp đồng, giao dịch có nội dung phức tạp, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá thời gian luật cho phép. Thời gian xác minh, giám định (nếu cần) không tính vào thời hạn công chứng. Nhiều hướng dẫn pháp luật thiết thực khác được cập nhật thường xuyên trên Thế Giới Luật.

Công chứng ngoài trụ sở

Hiểu công chứng là gì cũng cần biết việc công chứng thường thực hiện tại trụ sở. Luật cho phép công chứng ngoài trụ sở với người già yếu, không thể đi lại, người đang bị tạm giữ, tạm giam, đang thi hành án phạt tù hoặc có lý do chính đáng khác. Khi đó, chi phí đi lại do các bên thỏa thuận theo niêm yết.

Câu hỏi thường gặp

Công chứng là gì nói ngắn gọn?

Là việc công chứng viên chứng nhận hợp đồng, giao dịch bằng văn bản là xác thực, hợp pháp, hoặc chứng nhận bản dịch là chính xác, hợp pháp, theo Luật Công chứng 2024.

Công chứng ở đâu?

Công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng gồm phòng công chứng và văn phòng công chứng. Với hợp đồng về bất động sản, phải công chứng tại tổ chức có trụ sở trong tỉnh nơi có bất động sản, trừ trường hợp luật quy định khác.

Văn bản công chứng có thể bị hủy không?

Có. Văn bản công chứng có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu khi có căn cứ theo quy định pháp luật, ví dụ giao dịch giả tạo, bị lừa dối hoặc vi phạm điều cấm của luật.

Kết luận

Công chứng là gì: là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch hoặc bản dịch theo Luật Công chứng 2024, mang lại hiệu lực thi hành và giá trị chứng cứ cao cho văn bản. Nhiều giao dịch về nhà đất bắt buộc công chứng hoặc chứng thực; các giao dịch khác có thể công chứng để tăng an toàn. Hãy phân biệt rõ công chứng với chứng thực để chọn đúng thủ tục. Với giao dịch giá trị lớn, bạn nên trao đổi trước với công chứng viên về hồ sơ và rủi ro.