Di chúc chung của vợ chồng còn lập được không? Cách thay thế

Di chúc chung của vợ chồng là di chúc do cả vợ và chồng cùng lập để định đoạt tài sản chung. Bộ luật Dân sự 2005 có quy định riêng về loại di chúc này (Điều 663, 664), nhưng Bộ luật Dân sự 2015 đang có hiệu lực đã bỏ các quy định đó. Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 định nghĩa di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết, vì vậy cách làm an toàn hiện nay là mỗi người lập một di chúc riêng cho phần tài sản của mình trong khối tài sản chung.

Mục lục

Bài viết giải thích vì sao di chúc chung không còn được quy định, di chúc chung đã lập trước đây còn giá trị không và gợi ý cách lập di chúc phù hợp cho tài sản chung của vợ chồng.

Di chúc chung của vợ chồng trước và sau năm 2017

Quy định của Bộ luật Dân sự 2005

Theo Bộ luật Dân sự 2005, vợ chồng có thể lập di chúc chung của vợ chồng để định đoạt tài sản chung; việc sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ phải được cả hai đồng ý; di chúc chung có hiệu lực từ thời điểm người sau cùng chết hoặc thời điểm vợ, chồng cùng chết.

Quy định của Bộ luật Dân sự 2015

Di chúc chung của vợ chồng - Quy định của Bộ luật Dân sự 2005 — Di chúc chung của vợ chồng – Quy định của Bộ luật Dân sự 2005

Nội dung	Bộ luật Dân sự 2005	Bộ luật Dân sự 2015
Khái niệm di chúc	Sự thể hiện ý chí của cá nhân	Giữ nguyên
Di chúc chung của vợ chồng	Có quy định riêng	Không còn quy định
Hiệu lực di chúc chung	Khi người sau cùng chết	Không còn điều khoản riêng
Sửa đổi, hủy bỏ	Cần cả hai đồng ý	Mỗi người tự sửa, hủy di chúc của mình

Việc bỏ quy định nhằm bảo đảm quyền tự định đoạt của mỗi cá nhân và khắc phục bất cập: theo quy định cũ, nếu một người chết trước, phần di sản của họ phải chờ đến khi người còn lại chết mới chia được, gây khó khăn cho các con.

Lập di chúc chung của vợ chồng hiện nay có được không

Quan điểm thực tiễn

Bộ luật Dân sự 2015 không cấm rõ, nhưng cũng không có cơ chế cho di chúc chung. Vì di chúc được định nghĩa là ý chí của cá nhân, nhiều tổ chức hành nghề công chứng từ chối công chứng di chúc chung của vợ chồng, hoặc hướng dẫn tách thành hai di chúc riêng. Nếu vẫn lập chung một văn bản, khi phát sinh tranh chấp, Tòa án có thể xem xét đó là hai ý chí riêng ghi chung một văn bản, nhưng rủi ro về cách hiểu và hiệu lực là đáng kể.

Di chúc chung lập trước 01/01/2017

Di chúc chung của vợ chồng - Quan điểm thực tiễn — Di chúc chung của vợ chồng – Quan điểm thực tiễn

Di chúc chung của vợ chồng lập hợp pháp theo Bộ luật Dân sự 2005 trước ngày 01/01/2017 vẫn có giá trị theo quy định chuyển tiếp. Tuy nhiên, khi một người chết sau thời điểm này, việc xác định hiệu lực và thời điểm chia di sản có thể phát sinh tranh cãi. Gia đình có di chúc chung cũ nên tham khảo luật sư, cân nhắc lập lại hai di chúc riêng khi cả hai còn minh mẫn.

Cách lập di chúc cho tài sản chung của vợ chồng

Nguyên tắc thay thế di chúc chung của vợ chồng

Mỗi người chỉ được định đoạt phần tài sản của mình. Với tài sản chung, nếu không có thỏa thuận khác, mỗi người có một nửa.
Mỗi người lập một di chúc riêng; có thể lập cùng ngày, tại cùng nơi công chứng, nội dung thống nhất với nhau.
Không định đoạt phần tài sản của người kia; nếu có, phần đó không có hiệu lực.

Các bước gợi ý

Hai vợ chồng thống nhất danh sách tài sản chung, tài sản riêng, giá trị ước tính.
Thống nhất phương án để lại cho con, cháu, người thân.
Mỗi người lập di chúc riêng: ghi rõ phần quyền của mình (ví dụ "1/2 quyền sử dụng thửa đất số…"), người thừa kế, phần được hưởng.
Công chứng hoặc chứng thực di chúc (không bắt buộc nhưng nên làm để hạn chế tranh chấp), hoặc gửi giữ di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng.
Thông báo cho người tin cậy biết nơi cất giữ di chúc.

Nội dung	Di chúc của chồng	Di chúc của vợ
Phần tài sản định đoạt	1/2 nhà đất chung, tài sản riêng của chồng	1/2 nhà đất chung, tài sản riêng của vợ
Người hưởng	Theo ý chí của chồng	Theo ý chí của vợ
Sửa đổi, hủy bỏ	Chồng tự quyết	Vợ tự quyết
Hiệu lực	Khi chồng chết	Khi vợ chết

Để lại cho người còn sống trước

Di chúc chung của vợ chồng - Các bước gợi ý — Di chúc chung của vợ chồng – Các bước gợi ý

Nhiều cặp vợ chồng muốn người sống lâu hơn tiếp tục quản lý toàn bộ tài sản, sau đó mới chia cho con. Cách làm phổ biến: mỗi người lập di chúc để lại phần của mình cho người kia; người còn sống sau đó lập di chúc mới để lại toàn bộ cho các con. Cũng có thể chỉ định người quản lý di sản hoặc thỏa thuận chưa chia di sản trong một thời hạn.

Di chúc chung của vợ chồng và người thừa kế bắt buộc

Dù lập di chúc riêng, mỗi người vẫn phải tôn trọng quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015: con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên không có khả năng lao động vẫn được hưởng ít nhất hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật, kể cả khi di chúc không cho hưởng. Vì vậy, nếu chồng để lại toàn bộ phần của mình cho vợ mà cha mẹ chồng còn sống, cha mẹ chồng vẫn có thể được hưởng phần bắt buộc.

Song song đó, thông tin về chia thừa kế không có di chúc và bài viết về mẫu di chúc viết tay sẽ giúp bạn có thêm góc nhìn đầy đủ.

Ví dụ lập di chúc thay cho di chúc chung của vợ chồng

Ông Hòa và bà Thu (giả định) có căn nhà chung trị giá 4 tỷ đồng và hai con đã trưởng thành. Hai ông bà muốn ai mất trước thì người kia tiếp tục ở và quản lý, sau đó chia đều cho hai con. Thay vì lập di chúc chung của vợ chồng, mỗi người lập một di chúc riêng tại văn phòng công chứng cùng ngày: ông Hòa để lại 1/2 căn nhà của mình cho bà Thu; bà Thu để lại 1/2 căn nhà của mình cho ông Hòa. Hai ông bà cũng thống nhất: người còn sống sẽ lập di chúc mới chia đều căn nhà cho hai con. Vì cha mẹ hai bên đều đã mất, không có người thừa kế bắt buộc khác.

Chi phí tham khảo

Phí công chứng di chúc là 50.000 đồng mỗi trường hợp; nếu gửi giữ di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng, phí lưu giữ là 100.000 đồng mỗi trường hợp, chưa gồm thù lao soạn thảo theo niêm yết.

Câu hỏi thường gặp

Di chúc chung của vợ chồng có hợp pháp không?

Bộ luật Dân sự 2015 không còn quy định về loại di chúc này. Để an toàn, vợ chồng nên lập hai di chúc riêng, mỗi người định đoạt phần tài sản của mình. Thông tin pháp lý thiết yếu luôn được cập nhật trên Thế Giới Luật.

Di chúc chung của vợ chồng lập năm 2012 có còn hiệu lực?

Di chúc lập hợp pháp theo Bộ luật Dân sự 2005 vẫn được xem xét theo quy định chuyển tiếp. Tuy nhiên, nên tham khảo luật sư và cân nhắc lập lại hai di chúc riêng.

Vợ có được lập di chúc định đoạt toàn bộ nhà chung không?

Không. Vợ chỉ định đoạt được phần của mình (thường là 1/2). Phần của chồng do chồng định đoạt hoặc chia theo pháp luật.

Thay di chúc chung của vợ chồng bằng di chúc riêng, sửa có cần người kia đồng ý?

Không, nếu là di chúc riêng. Mỗi người có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc của mình bất cứ lúc nào.

Kết luận

Di chúc chung của vợ chồng không còn được Bộ luật Dân sự 2015 quy định; di chúc là ý chí của từng cá nhân. Cách làm an toàn là mỗi người lập di chúc riêng cho phần tài sản của mình trong khối tài sản chung, có thể lập cùng lúc với nội dung thống nhất, đồng thời lưu ý phần của người thừa kế bắt buộc. Gia đình đang có di chúc chung lập trước năm 2017 nên rà soát lại cùng luật sư hoặc công chứng viên để tránh tranh chấp về sau.