Thừa kế thế vị là gì? Điều kiện, ví dụ và cách chia di sản

Thừa kế thế vị là gì? Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, đó là trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu lẽ ra được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước thì chắt được hưởng. Nói đơn giản, cháu "đứng vào vị trí" của cha mẹ mình để nhận thừa kế từ ông bà.

Quy định này bảo vệ quyền lợi của các nhánh con cháu khi có người mất sớm. Bài viết giải thích điều kiện, phạm vi áp dụng và đưa ví dụ chia di sản cụ thể để bạn dễ hình dung.

Thừa kế thế vị là gì theo Bộ luật Dân sự 2015

Để hiểu thừa kế thế vị là gì, cần đọc Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015: "Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống."

Bản chất của thế vị

Một điểm then chốt của thừa kế thế vị là gì: thế vị không phải là cháu thừa kế "từ cha mẹ mình", mà là cháu thừa kế trực tiếp từ ông, bà theo phần mà cha, mẹ cháu lẽ ra được nhận. Vì người cha hoặc mẹ đã chết trước nên chưa từng có quyền sở hữu phần di sản đó; cháu nhận thẳng từ người để lại di sản.

Chỉ áp dụng khi thừa kế theo pháp luật

Khi hỏi thừa kế thế vị là gì, cần biết đây là chế định của thừa kế theo pháp luật. Nếu người để lại di sản có di chúc hợp pháp định đoạt toàn bộ tài sản, việc chia theo di chúc. Khi di chúc chỉ định đoạt một phần, phần còn lại chia theo pháp luật và lúc đó mới có thể phát sinh thế vị.

Điều kiện để được thừa kế thế vị

Khi tìm hiểu thừa kế thế vị là gì, cần nắm các điều kiện sau.

Các điều kiện cơ bản

1. Người được thế vị (con của người để lại di sản) chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản.
2. Người thế vị là cháu (con của người con đã chết) hoặc chắt (con của người cháu đã chết trước).
3. Người thế vị phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế, hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.
4. Di sản được chia theo pháp luật (toàn bộ hoặc một phần).

Trường hợp không phát sinh thế vị

Thừa kế thế vị với con nuôi, con riêng

Một câu hỏi hay gặp khi bàn thừa kế thế vị là gì là con nuôi, con riêng có được thế vị không.

Con nuôi

Với con nuôi, thừa kế thế vị là gì? Theo Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015, con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau. Vì vậy, nếu con nuôi chết trước cha mẹ nuôi, con của người con nuôi (cháu) có thể được thế vị hưởng phần di sản. Ngược lại, con nuôi của người con đã chết cũng có thể được xem xét thế vị theo quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp.

Con riêng

Với con riêng, thừa kế thế vị là gì cũng có quy định. Theo Điều 654, con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau như con đẻ, cha mẹ đẻ, và áp dụng cả thế vị. Đây là điểm cần chứng minh bằng chứng cứ về quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng. Thông tin pháp lý thiết yếu luôn được cập nhật trên Thế Giới Luật.

Lưu ý: quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng giữa con riêng và bố dượng, mẹ kế phải có thật, thể hiện qua thời gian chung sống, chu cấp. Khi có tranh chấp, Tòa sẽ đánh giá dựa trên chứng cứ cụ thể.

Song song đó, thừa kế là gì và thủ tục khai nhận di sản thừa kế sẽ giúp bạn có thêm góc nhìn đầy đủ.

Ví dụ chia di sản khi có thừa kế thế vị

Ví dụ giúp hiểu rõ thừa kế thế vị là gì hơn mọi định nghĩa.

Tình huống

Ông A (giả định) mất năm 2026, không để lại di chúc, di sản là 3 tỷ đồng. Vợ ông A đã mất từ trước. Ông A có ba người con là B, C, D. Người con D đã mất năm 2020, để lại hai con là E và F.

Cách chia

• Áp dụng thừa kế thế vị là gì vào ví dụ: hàng thừa kế thứ nhất của ông A gồm các con: B, C, D. Vì D chết trước ông A nên E, F thế vị phần của D.
• Di sản 3 tỷ chia đều cho ba suất: mỗi suất 1 tỷ.
• B nhận 1 tỷ, C nhận 1 tỷ; phần 1 tỷ của D được chia đều cho E và F, mỗi người 500 triệu.

Nếu D có vợ (con dâu của ông A), người vợ này không được thế vị vì quy định chỉ áp dụng cho cháu, chắt theo huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp.

Thủ tục nhận di sản khi thừa kế thế vị

Khai nhận tại tổ chức hành nghề công chứng

Hiểu thừa kế thế vị là gì rồi, về thủ tục, các đồng thừa kế, gồm người thế vị, lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng. Người thế vị cần giấy tờ chứng minh quan hệ: giấy khai sinh của mình, giấy chứng tử của cha hoặc mẹ, giấy tờ chứng minh cha mẹ mình là con của người để lại di sản.

Khi có tranh chấp

Nếu các bên không thống nhất về thừa kế thế vị là gì và chia ra sao, người thế vị có quyền khởi kiện chia di sản tại Tòa án. Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015.

Câu hỏi thường gặp

Thừa kế thế vị là gì nói ngắn gọn?

Là việc cháu (hoặc chắt) được hưởng phần di sản mà cha, mẹ mình lẽ ra được hưởng từ ông bà (hoặc cụ), khi cha, mẹ đã chết trước hoặc cùng thời điểm với ông bà (hoặc cụ), theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.

Con dâu, con rể có được thừa kế thế vị không?

Không. Thừa kế thế vị chỉ áp dụng với cháu, chắt. Con dâu, con rể không thuộc hàng thừa kế theo pháp luật của cha mẹ chồng, cha mẹ vợ, trừ khi được hưởng theo di chúc.

Có di chúc thì còn thừa kế thế vị không?

Chỉ khi có phần di sản chia theo pháp luật, ví dụ di chúc không định đoạt hết tài sản, di chúc vô hiệu một phần hoặc người thừa kế theo di chúc chết trước. Khi đó phần chia theo pháp luật có thể phát sinh thế vị khám phá thêm.

Kết luận

Thừa kế thế vị là gì: là cơ chế cho phép cháu, chắt thay vào vị trí của cha, mẹ đã chết trước hoặc cùng thời điểm để hưởng phần di sản từ ông bà, cụ theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, chỉ áp dụng khi chia theo pháp luật. Con nuôi, con riêng có quan hệ nuôi dưỡng cũng có thể được thế vị theo Điều 653, 654. Khi khai nhận di sản, hãy chuẩn bị đủ giấy tờ chứng minh quan hệ. Với gia đình có nhiều nhánh, nhiều thế hệ, bạn nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc công chứng viên để chia đúng, tránh tranh chấp.