Luật Đấu thầu hiện hành: phạm vi, hình thức chọn nhà thầu

Luật Đấu thầu đang có hiệu lực là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 23/6/2023 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2024, thay thế Luật Đấu thầu 2013. Luật tiếp tục được sửa đổi, bổ sung bởi các luật năm 2024 và năm 2025 nhằm tháo gỡ vướng mắc, tăng phân cấp và mở rộng trường hợp áp dụng chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt.

Bài viết giới thiệu phạm vi áp dụng, các hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, quy định về đấu thầu qua mạng và những hành vi bị cấm.

Luật Đấu thầu qua các thời kỳ

Các phiên bản

Văn bản hướng dẫn

Luật Đấu thầu 2023 được hướng dẫn chủ yếu bởi Nghị định 24/2024/NĐ-CP về lựa chọn nhà thầu, Nghị định 23/2024/NĐ-CP về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh và các văn bản sửa đổi, cùng thông tư của Bộ Tài chính (cơ quan quản lý về đấu thầu sau sắp xếp bộ máy).

Phạm vi áp dụng Luật Đấu thầu

Luật Đấu thầu áp dụng cho việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong các trường hợp chủ yếu sau:

• Dự án đầu tư công, dự án sử dụng vốn nhà nước của doanh nghiệp nhà nước.
• Mua sắm sử dụng ngân sách nhà nước của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang.
• Mua sắm để duy trì hoạt động thường xuyên, mua thuốc, vật tư y tế dùng nguồn quỹ bảo hiểm y tế, nguồn thu từ dịch vụ khám chữa bệnh.
• Lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh theo quy định.

Doanh nghiệp nhà nước được ban hành quy định riêng về lựa chọn nhà thầu cho dự án đầu tư kinh doanh, hoạt động sản xuất kinh doanh thường xuyên theo cơ chế luật cho phép.

Hình thức lựa chọn nhà thầu

Hạn mức chỉ định thầu

Theo Nghị định 24/2024/NĐ-CP, gói thầu có giá trị trong hạn mức được áp dụng chỉ định thầu, ví dụ: không quá 500 triệu đồng với gói dịch vụ tư vấn, dịch vụ công; không quá 01 tỷ đồng với gói hàng hóa, xây lắp, dịch vụ phi tư vấn; không quá 100 triệu đồng với mua sắm thường xuyên. Hạn mức có thể được điều chỉnh bởi văn bản sửa đổi, nên cần kiểm tra quy định đang áp dụng.

Phương thức lựa chọn nhà thầu

Các nội dung liên quan như tìm hiểu luật Nhà ở và bộ luật Dân sự cũng được nhiều người đọc quan tâm.

Đấu thầu qua mạng

Luật Đấu thầu 2023 quy định việc lựa chọn nhà thầu được thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, trừ một số trường hợp không thực hiện qua mạng. Thông tin về kế hoạch lựa chọn nhà thầu, hồ sơ mời thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu được đăng tải công khai. Nhà thầu muốn tham dự phải đăng ký trên hệ thống, nộp hồ sơ dự thầu điện tử và bảo lãnh dự thầu điện tử.

Lợi ích

• Minh bạch thông tin, giảm tiếp xúc trực tiếp giữa bên mời thầu và nhà thầu.
• Tiết kiệm chi phí in ấn, đi lại.
• Dễ giám sát, hậu kiểm.

Hành vi bị cấm trong đấu thầu

• Đưa, nhận, môi giới hối lộ.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động đấu thầu.
• Thông thầu: thỏa thuận rút khỏi việc dự thầu, dàn xếp để một bên trúng thầu.
• Gian lận: cung cấp thông tin, tài liệu sai lệch để được lợi.
• Cản trở hoạt động đấu thầu, vi phạm quy định về bảo đảm công bằng, minh bạch.
• Tiết lộ, tiếp nhận tài liệu, thông tin về quá trình lựa chọn nhà thầu khi chưa được phép công khai.

Vi phạm có thể bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222 Bộ luật Hình sự). Thông tin pháp lý thiết yếu luôn được cập nhật trên Thế Giới Luật.

Ví dụ áp dụng Luật Đấu thầu

Một trường học công lập (giả định) cần mua 50 bộ máy tính trị giá dự kiến 800 triệu đồng bằng ngân sách. Trường lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, áp dụng hình thức chào hàng cạnh tranh hoặc đấu thầu rộng rãi qua mạng tùy quy mô và quy định; đăng hồ sơ mời thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Các doanh nghiệp đăng ký, nộp hồ sơ dự thầu điện tử. Tổ chuyên gia đánh giá, trường phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu, sau đó ký hợp đồng với nhà thầu trúng thầu.

Lưu ý cho nhà thầu lần đầu tham dự

Doanh nghiệp nên đăng ký tài khoản trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia sớm, chuẩn bị chứng thư số, hồ sơ năng lực, báo cáo tài chính, hợp đồng tương tự đã thực hiện. Đọc kỹ tiêu chuẩn đánh giá trong hồ sơ mời thầu và nộp hồ sơ trước thời điểm đóng thầu để tránh sự cố kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Luật Đấu thầu hiện hành là luật nào?

Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2024, đã được sửa đổi, bổ sung bởi các luật năm 2024 và 2025.

Doanh nghiệp tư nhân mua sắm có phải áp dụng Luật Đấu thầu không?

Không, nếu không sử dụng vốn nhà nước. Doanh nghiệp tư nhân tự quyết định cách lựa chọn nhà cung cấp, trừ khi tham gia dự án có vốn nhà nước.

Chỉ định thầu có phải là trái luật không?

Không. Chỉ định thầu là hình thức hợp pháp khi đáp ứng điều kiện và hạn mức luật định; lạm dụng chỉ định thầu ngoài điều kiện mới là vi phạm.

Nhà thầu có thể kiến nghị kết quả đấu thầu không?

Có. Nhà thầu có quyền kiến nghị với chủ đầu tư, người có thẩm quyền về kết quả lựa chọn nhà thầu và các vấn đề trong quá trình đấu thầu theo trình tự luật định, hoặc khởi kiện tại Tòa án khám phá thêm.

Kết luận

Luật Đấu thầu hiện hành là Luật Đấu thầu 2023, áp dụng cho việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong dự án, mua sắm sử dụng vốn nhà nước, với nhiều hình thức từ đấu thầu rộng rãi đến chỉ định thầu và yêu cầu thực hiện chủ yếu qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Cơ quan, đơn vị mua sắm và doanh nghiệp dự thầu cần theo dõi các luật sửa đổi và nghị định hướng dẫn mới nhất, tuân thủ nghiêm quy định về minh bạch, tránh các hành vi bị cấm.