Luật Đầu tư công hiện hành: phạm vi, nguyên tắc, dự án

Luật Đầu tư công hiện hành là Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024 với 7 chương, 103 điều và có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, thay thế Luật Đầu tư công 2019. Luật tiếp tục được sửa đổi, bổ sung trong năm 2025 cùng các luật về đầu tư, đấu thầu để đẩy mạnh phân cấp và tháo gỡ vướng mắc giải ngân. Luật điều chỉnh việc quản lý nhà nước về đầu tư công, quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.

Bài viết giới thiệu các nội dung chính: phạm vi, lĩnh vực được đầu tư, nguyên tắc, hành vi bị cấm, phân loại dự án và quy trình kế hoạch đầu tư công.

Luật Đầu tư công qua các thời kỳ

Vì sao sửa đổi liên tục

Thực tiễn giải ngân vốn đầu tư công chậm, thủ tục kéo dài, phân cấp chưa mạnh khiến nhiều dự án bị ách tắc. Luật Đầu tư công 2024 và các lần sửa đổi tập trung vào phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục chuẩn bị đầu tư và linh hoạt trong điều chỉnh kế hoạch vốn. Nhiều hướng dẫn pháp luật thiết thực khác được cập nhật thường xuyên trên Thế Giới Luật.

Phạm vi và lĩnh vực đầu tư công

Lĩnh vực được sử dụng vốn đầu tư công

Chính phủ quy định chi tiết danh mục ngành, lĩnh vực.

Đối tượng đầu tư công

Đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội; đầu tư phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị – xã hội; đầu tư và hỗ trợ hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích; đầu tư của Nhà nước tham gia dự án theo phương thức đối tác công tư.

Nguyên tắc và hành vi bị cấm

Nguyên tắc quản lý

• Tuân thủ pháp luật về quản lý, sử dụng vốn đầu tư công.
• Phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và quy hoạch.
• Đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục.
• Quản lý theo kế hoạch, bảo đảm hiệu quả, công khai, minh bạch.
• Phân cấp gắn với trách nhiệm người đứng đầu.

Hành vi bị cấm

Theo Luật Đầu tư công, cấm quyết định chủ trương đầu tư không phù hợp chiến lược, quy hoạch, không xác định được nguồn vốn hoặc vượt thẩm quyền; tham nhũng, nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ; làm giả, làm sai lệch hồ sơ; sử dụng vốn sai mục đích; thất thoát, lãng phí; yêu cầu nhà thầu ứng vốn trái quy định.

Phân loại dự án đầu tư công

Bốn nhóm dự án

Ngưỡng tổng mức đầu tư của nhóm A, B, C được quy định cụ thể theo từng lĩnh vực và đã được nâng lên so với luật cũ để giảm thủ tục. Thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư phân theo nhóm dự án: Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, bộ, ngành, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp.

Để hiểu rõ hơn các vấn đề liên quan, hãy đọc thêm tìm hiểu luật Đấu thầu và bộ luật Dân sự.

Kế hoạch đầu tư công

Hai loại kế hoạch theo Luật Đầu tư công

Điều kiện bố trí vốn

Dự án chỉ được bố trí vốn khi đã có quyết định đầu tư (trừ một số trường hợp như chuẩn bị đầu tư, nhiệm vụ quy hoạch), thuộc kế hoạch trung hạn và phù hợp khả năng cân đối. Luật 2024 cho phép linh hoạt điều chỉnh kế hoạch giữa các dự án, giữa các bộ, ngành, địa phương để tránh tình trạng có vốn mà không giải ngân được.

Ví dụ áp dụng Luật Đầu tư công

Một tỉnh (giả định) muốn xây tuyến đường kết nối khu công nghiệp với cao tốc, tổng mức đầu tư thuộc nhóm B. Ủy ban nhân dân tỉnh lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư, trình Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định chủ trương theo thẩm quyền. Dự án được đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 – 2030 của tỉnh, sau đó lập báo cáo nghiên cứu khả thi, quyết định đầu tư, lựa chọn nhà thầu theo Luật Đấu thầu và thi công. Vốn được bố trí hằng năm theo tiến độ.

Mối liên hệ với các luật khác

• Luật Đấu thầu: lựa chọn nhà thầu thực hiện dự án đầu tư công.
• Luật Xây dựng: quản lý dự án đầu tư xây dựng, cấp phép, chất lượng công trình.
• Luật Ngân sách nhà nước: dự toán, phân bổ, quyết toán.
• Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư: phần vốn nhà nước tham gia dự án PPP.

Giải ngân vốn đầu tư công: vướng mắc thường gặp

Những thay đổi này của luật hướng đến mục tiêu giải ngân vốn nhanh hơn, sớm đưa công trình vào sử dụng và hạn chế lãng phí.

Câu hỏi thường gặp

Luật Đầu tư công hiện hành là luật nào?

Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2025, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025.

Dự án quan trọng quốc gia do ai quyết định?

Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư dự án quan trọng quốc gia.

Vốn đầu tư công gồm những nguồn nào?

Vốn ngân sách nhà nước, vốn từ nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư theo quy định.

Người dân có thể giám sát đầu tư công không?

Có. Người dân thực hiện giám sát đầu tư của cộng đồng thông qua Ban giám sát đầu tư của cộng đồng và các kênh phản ánh theo quy định.

Kết luận

Luật Đầu tư công hiện hành là Luật Đầu tư công 2024, quy định toàn diện về lĩnh vực, đối tượng, nguyên tắc, phân loại dự án và kế hoạch đầu tư công trung hạn, hằng năm, với hướng phân cấp mạnh và linh hoạt hơn trong điều chỉnh vốn. Cơ quan, đơn vị quản lý dự án, nhà thầu và người dân quan tâm cần đọc kèm các luật sửa đổi năm 2025, nghị định hướng dẫn và các luật liên quan như Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng để áp dụng đúng.