Thủ tục làm căn cước công dân 2026: hồ sơ, các bước mới nhất

Thủ tục làm căn cước công dân là việc hầu như ai cũng phải làm vài lần trong đời, nhưng cách làm hiện nay đã khác trước. Từ ngày 1/7/2024, khi Luật Căn cước 2023 có hiệu lực, tấm thẻ chúng ta quen gọi là căn cước công dân được thay bằng thẻ căn cước. Nhiều người đến trụ sở công an mới biết mình chưa tới hạn phải đổi, hoặc ngược lại, cầm tấm thẻ đã quá mốc tuổi mà không hay. Bài viết này nói rõ ai bắt buộc phải làm, mang theo gì, làm ở đâu và làm online ra sao.

Thủ tục làm căn cước công dân giờ thực hiện theo Luật Căn cước 2023

Đổi tên thẻ chứ không xóa bỏ thẻ

Luật Căn cước 2023 thay thế Luật Căn cước công dân 2014, và loại giấy tờ tùy thân mới có tên đúng là thẻ căn cước. Nói cho gọn, thủ tục làm căn cước công dân hôm nay chính là thủ tục cấp, cấp đổi hoặc cấp lại thẻ căn cước.

Trên mẫu thẻ mới, vài thông tin quen thuộc đã được sắp xếp lại. Dòng “quê quán” chuyển thành “nơi đăng ký khai sinh”, “nơi thường trú” chuyển thành “nơi cư trú”. Vân tay và đặc điểm nhận dạng không còn in trên bề mặt thẻ mà lưu trong chip điện tử.

Thẻ căn cước công dân cũ còn giá trị đến khi nào

Đây là chỗ khiến nhiều người đi làm sớm hơn cần thiết. Theo quy định chuyển tiếp tại Điều 46 Luật Căn cước 2023, thẻ căn cước công dân cấp trước ngày 1/7/2024 vẫn có giá trị đến hết thời hạn ghi trên thẻ.

Bạn không bắt buộc phải đổi chỉ vì có luật mới. Chứng minh nhân dân thì khác: loại giấy tờ này chỉ được dùng đến hết ngày 31/12/2024 và nay đã hết hiệu lực hoàn toàn.

Vẫn muốn đổi sang mẫu mới dù thẻ cũ còn hạn thì bạn được quyền làm, nhưng phải nộp lệ phí cấp đổi như mọi trường hợp đổi theo nguyện vọng cá nhân.

Ai phải làm thủ tục làm căn cước công dân và các mốc tuổi bắt buộc đổi thẻ

Độ tuổi được cấp thẻ

Công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên bắt buộc phải được cấp thẻ căn cước. Mốc này giữ nguyên so với quy định cũ.

Điểm mới là người dưới 14 tuổi cũng được cấp thẻ nếu có nhu cầu, kể cả trẻ sơ sinh. Với trẻ dưới 6 tuổi, người đại diện hợp pháp làm thay và cơ quan quản lý không thu nhận sinh trắc học của trẻ.

Từ đủ 6 đến dưới 14 tuổi, trẻ phải đến trực tiếp cùng cha mẹ hoặc người giám hộ để lấy ảnh khuôn mặt, vân tay và mống mắt. Việc cấp thẻ cho nhóm này là tự nguyện, không ai bị phạt vì chưa làm.

Bốn mốc tuổi phải đổi thẻ

Điều 21 Luật Căn cước 2023 ấn định các mốc tuổi phải cấp đổi. Bảng dưới đây để bạn soi vào trường hợp của mình.

Quy tắc “2 năm trước mốc tuổi” cần hiểu đúng. Nếu thẻ được cấp, cấp đổi hoặc cấp lại trong khoảng hai năm trước một mốc, thẻ đó vẫn có giá trị đến mốc kế tiếp mà không phải làm lại. Quá mốc mà không đổi thì thẻ mất giá trị sử dụng.

Các trường hợp ngoài mốc tuổi

Bạn còn phải làm thủ tục làm căn cước công dân khi thay đổi họ tên, ngày sinh, giới tính, số định danh cá nhân, khi xác định lại dân tộc, hoặc khi thẻ hư hỏng không dùng được. Mất thẻ hay trở lại quốc tịch Việt Nam thì thuộc nhóm cấp lại.

Hồ sơ cần chuẩn bị cho thủ tục làm căn cước công dân

Phần lớn thông tin đã nằm sẵn trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nên bạn không phải mang tập giấy tờ dày như trước. Việc quan trọng hơn là kiểm tra dữ liệu của mình đã đúng chưa.

Trước khi đi, hãy mở VNeID và đối chiếu họ tên, ngày sinh, nơi đăng ký khai sinh. Sai một dấu trong tên đệm cũng đủ khiến hồ sơ bị dừng để xác minh, và đó là lý do phổ biến nhất khiến người dân phải quay lại lần hai.

Trình tự thủ tục làm căn cước công dân tại cơ quan công an

Nộp hồ sơ ở đâu

Bạn đến cơ quan quản lý căn cước của công an cấp xã hoặc cấp tỉnh nơi cư trú. Luật không còn buộc phải về nơi thường trú, nên người đi làm ăn xa có thể làm tại nơi đang tạm trú.

Một số địa phương mở thêm điểm lưu động tại trường học, khu công nghiệp vào cuối tuần. Cách nhanh nhất để biết là gọi thẳng công an phường xã, vì lịch này thay đổi theo từng đợt và không phải nơi nào cũng công bố rộng.

Các bước tại quầy

Quy trình tại chỗ gồm bốn việc, thường mất 15 đến 30 phút nếu vắng người.

1. Cán bộ kiểm tra thông tin trên hệ thống, xác nhận bạn thuộc trường hợp cấp mới, cấp đổi hay cấp lại.
2. Thu nhận thông tin sinh trắc học: ảnh khuôn mặt, vân tay và mống mắt. Mống mắt là điểm bắt buộc mới của Luật Căn cước 2023.
3. Bạn kiểm tra và ký phiếu thu nhận thông tin. Đọc kỹ dòng nơi cư trú và ngày sinh trước khi ký.
4. Nhận giấy hẹn, chọn nhận thẻ tại trụ sở hoặc chuyển phát về nhà.

Dữ liệu ADN và giọng nói cũng nằm trong hệ thống căn cước, nhưng chỉ thu thập khi người dân tự nguyện hoặc theo yêu cầu của cơ quan tố tụng. Không ai bị buộc nộp hai loại dữ liệu này khi đi làm thẻ.

Thời gian giải quyết và lệ phí

Luật ấn định thời hạn cấp, cấp đổi, cấp lại là 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Ở thành phố lớn, thời gian nhận thẻ qua bưu điện thường dài hơn con số đó vài ngày vì khâu in và vận chuyển.

Về tiền, cấp lần đầu và cấp đổi khi đến mốc tuổi bắt buộc thì không thu lệ phí. Đổi theo nhu cầu, đổi do thay đổi thông tin hay cấp lại do mất đều có thu theo biểu lệ phí cấp căn cước hiện hành, bạn nên hỏi mức cụ thể tại nơi nộp.

Cách đăng ký online và những vướng mắc hay gặp

Đăng ký qua Cổng dịch vụ công và VNeID

Phần lớn thao tác của thủ tục làm căn cước công dân nay làm được trên Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng VNeID, thay vì xếp hàng lấy số. Bạn đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử, chọn dịch vụ cấp hoặc cấp đổi thẻ căn cước, điền tờ khai rồi chọn ngày giờ đến làm sinh trắc học.

Hệ thống trả về mã hồ sơ. Khi đến trụ sở, bạn đưa mã này cho cán bộ và bỏ qua bước khai thông tin thủ công.

Hai trường hợp làm trọn gói online: cấp thẻ cho trẻ dưới 6 tuổi và cấp lại do mất hoặc hư hỏng. Cả hai đều không cần thu sinh trắc học mới nên không phải đến nơi.

Ba vướng mắc thường gặp

Phổ biến nhất là lệch dữ liệu giữa giấy khai sinh và hệ thống dân cư, hay gặp ở người sinh trước 1990 hoặc từng cải chính hộ tịch. Trường hợp này phải chỉnh dữ liệu trước tại công an cấp xã, không có đường tắt.

Thứ hai là vân tay mòn. Người lao động chân tay và người cao tuổi hay bị máy không nhận đủ mười ngón, cán bộ sẽ ghi nhận đặc điểm thay thế và hồ sơ vẫn được tiếp nhận.

Thứ ba là kỳ vọng sai về thời gian. Vào cao điểm cuối năm, ngày trả thẻ thực tế có thể trễ hơn hạn luật định, nên nếu cần thẻ để làm hộ chiếu hay công chứng gấp thì hãy đi sớm ít nhất một tháng.

Đa số người dân tự làm được thủ tục này, không cần thuê dịch vụ. Chỉ khi hồ sơ vướng tranh chấp hộ tịch, quốc tịch hoặc sai lệch dữ liệu kéo dài thì mới nên hỏi luật sư hoặc lên thẳng công an cấp tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Thẻ căn cước công dân gắn chip còn hạn có phải đổi không?
Không bắt buộc. Thẻ dùng đến hết thời hạn ghi trên đó, trừ khi bạn muốn đổi sớm.

Quá mốc tuổi mà chưa đổi thẻ thì sao?
Thẻ mất giá trị sử dụng trong mọi giao dịch, và việc không đổi thẻ hết hạn có thể bị xử phạt hành chính.

Làm thủ tục làm căn cước công dân ở tỉnh khác nơi thường trú được không?
Được, cơ quan quản lý căn cước nơi bạn cư trú đều tiếp nhận.

Trẻ mới sinh có nên làm thẻ ngay không?
Tùy nhu cầu. Thẻ tiện khi khám chữa bệnh, nhập học, đi máy bay, nhưng đến 14 tuổi vẫn phải cấp đổi bên cạnh trang chủ.

Kết luận

Nắm ba điều là đủ tự tin đi làm thủ tục làm căn cước công dân: thẻ cũ còn hạn thì chưa cần đổi, bốn mốc 14 – 25 – 40 – 60 là ranh giới bắt buộc, và phần lớn khâu đăng ký nay làm trên VNeID trước khi tới trụ sở. Kiểm tra dữ liệu dân cư của mình trước khi đi còn quan trọng hơn việc gom giấy tờ, vì đó mới là chỗ khiến người dân mất công quay lại. Quy định về căn cước vẫn đang hoàn thiện và có thể được sửa đổi, nên trước khi làm hồ sơ bạn hãy đối chiếu văn bản mới nhất hoặc hỏi trực tiếp công an nơi cư trú.