Khởi kiện dân sự: quy trình, hồ sơ, án phí và thời hạn

Khởi kiện dân sự là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Quy trình cơ bản gồm: chuẩn bị đơn và chứng cứ, nộp đơn tại Tòa án có thẩm quyền, nộp tạm ứng án phí để Tòa thụ lý, tham gia hòa giải và xét xử. Các tranh chấp thường gặp là đòi nợ, hợp đồng mua bán, đặt cọc, bồi thường thiệt hại, đất đai, thừa kế, hôn nhân gia đình.

Mục lục

Bài viết hướng dẫn tổng quan từng bước, giúp người lần đầu đi kiện nắm được mình cần làm gì và mất bao lâu.

Khởi kiện dân sự cần điều kiện gì

Bốn điều kiện khởi kiện dân sự

Điều kiện	Nội dung
Quyền khởi kiện	Người khởi kiện có quyền, lợi ích bị xâm phạm hoặc được pháp luật cho phép khởi kiện vì lợi ích người khác
Năng lực hành vi tố tụng	Từ đủ 18 tuổi, không mất năng lực; nếu không thì thông qua người đại diện
Thẩm quyền	Tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa án, không thuộc trường hợp đã có bản án có hiệu lực
Thủ tục tiền tố tụng (nếu có)	Ví dụ tranh chấp ai có quyền sử dụng đất phải hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước

Thời hiệu khởi kiện dân sự

Khởi kiện dân sự - Bốn điều kiện khởi kiện dân sự — Khởi kiện dân sự – Bốn điều kiện khởi kiện dân sự

Loại tranh chấp	Thời hiệu
Hợp đồng	03 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền, lợi ích bị xâm phạm
Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng	03 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền, lợi ích bị xâm phạm
Chia di sản thừa kế	30 năm (bất động sản), 10 năm (động sản)
Đòi lại tài sản bị chiếm hữu, quyền sử dụng đất	Không áp dụng thời hiệu

Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi một bên yêu cầu trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định.

Đơn khởi kiện dân sự

Nội dung chính theo Điều 189

Ngày, tháng, năm làm đơn; tên Tòa án nhận đơn.
Tên, nơi cư trú, số điện thoại, địa chỉ thư điện tử (nếu có) của người khởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Quyền, lợi ích bị xâm phạm; những vấn đề cụ thể yêu cầu Tòa án giải quyết.
Họ tên, địa chỉ người làm chứng (nếu có).
Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo.
Chữ ký hoặc điểm chỉ của người khởi kiện.

Tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện dân sự

Khởi kiện dân sự - Nội dung chính theo Điều 189 — Khởi kiện dân sự – Nội dung chính theo Điều 189

Hợp đồng, giấy vay nợ, biên nhận, hóa đơn, tin nhắn, email, ghi âm, hình ảnh, vi bằng, giấy tờ tài sản, giấy tờ tùy thân. Chứng cứ càng rõ, vụ án càng được giải quyết nhanh và có lợi.

Chọn Tòa án có thẩm quyền

Tiêu chí	Quy tắc chung
Theo cấp	Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm phần lớn tranh chấp dân sự; Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết phúc thẩm và một số vụ việc theo luật định
Theo lãnh thổ	Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc (cá nhân) hoặc có trụ sở (tổ chức)
Tranh chấp bất động sản	Tòa án nơi có bất động sản
Theo thỏa thuận	Các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản chọn Tòa án nơi nguyên đơn cư trú (với một số tranh chấp)

Sau khi hệ thống Tòa án được tổ chức lại từ năm 2025, bạn nên tra cứu Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn trước khi nộp đơn.

Quy trình khởi kiện dân sự

Các bước chính

Nộp đơn khởi kiện và chứng cứ: trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).
Tòa phân công Thẩm phán xem xét đơn; có thể yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn.
Nếu đủ điều kiện, Tòa thông báo nộp tạm ứng án phí; người khởi kiện nộp trong 07 ngày kể từ ngày nhận thông báo.
Tòa thụ lý vụ án khi nhận biên lai, thông báo cho bị đơn và người liên quan.
Chuẩn bị xét xử: thu thập chứng cứ, phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải.
Hòa giải thành: Tòa lập biên bản, sau 07 ngày không ai thay đổi ý kiến thì ra quyết định công nhận sự thỏa thuận.
Hòa giải không thành: đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm.
Kháng cáo trong 15 ngày kể từ ngày tuyên án (hoặc nhận bản án nếu vắng mặt); phúc thẩm tại Tòa án cấp trên.

Thời hạn chuẩn bị xét xử

Khởi kiện dân sự - Các bước chính — Khởi kiện dân sự – Các bước chính

Thông thường 04 tháng kể từ ngày thụ lý, có thể gia hạn không quá 02 tháng với vụ án phức tạp. Vụ việc đơn giản, chứng cứ rõ ràng có thể được giải quyết theo thủ tục rút gọn trong thời gian ngắn hơn.

Tạm ứng án phí khi khởi kiện dân sự

Loại vụ án	Tạm ứng án phí sơ thẩm
Không có giá ngạch (ví dụ yêu cầu hủy hợp đồng không kèm tài sản)	300.000 đồng
Có giá ngạch	50% mức án phí dự tính theo giá trị tài sản tranh chấp, thấp nhất 300.000 đồng

Ví dụ đòi khoản nợ 200 triệu đồng: án phí dự tính 5% x 200 triệu = 10 triệu đồng; tạm ứng 50% là 5 triệu đồng. Nếu thắng kiện, người khởi kiện được trả lại tiền tạm ứng; bên thua chịu án phí.

Ví dụ khởi kiện dân sự đòi nợ

Chị Hoa (giả định) cho bạn vay 200 triệu đồng có giấy vay ghi hạn trả tháng 3/2025. Quá hạn, người vay không trả, chặn liên lạc. Tháng 5/2026, chị Hoa khởi kiện dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người vay cư trú, kèm giấy vay, tin nhắn đòi nợ, sao kê chuyển khoản. Chị nộp tạm ứng án phí 5 triệu đồng. Tại phiên hòa giải, người vay đồng ý trả dần trong 6 tháng; Tòa ra quyết định công nhận sự thỏa thuận. Khi người vay không trả đúng hẹn, chị Hoa yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế. Nếu cần tìm hiểu thêm về các thủ tục khác, bạn có thể tham khảo trang pháp luật Thế Giới Luật.

Bên cạnh đó, nhiều người cũng tìm hiểu khởi kiện là gì và bài viết về khởi kiện chia thừa kế.

Lưu ý khi khởi kiện dân sự

Kiểm tra thời hiệu ngay khi phát sinh tranh chấp.
Lưu giữ chứng cứ gốc, sao lưu tin nhắn, ghi âm; cân nhắc lập vi bằng với chứng cứ điện tử quan trọng.
Xác định đúng địa chỉ bị đơn; nếu bị đơn cố tình giấu địa chỉ, Tòa vẫn có thể thụ lý khi người khởi kiện đã ghi địa chỉ cuối cùng được biết.
Cân nhắc chi phí, thời gian so với giá trị tranh chấp; thương lượng, hòa giải thương mại là lựa chọn đáng cân nhắc.

Khi nào Tòa trả lại đơn

Tòa án trả lại đơn khi người khởi kiện không có quyền khởi kiện, sự việc đã được giải quyết bằng bản án có hiệu lực, chưa đủ điều kiện khởi kiện, không nộp tạm ứng án phí đúng hạn hoặc không sửa đổi, bổ sung đơn theo yêu cầu. Người khởi kiện có quyền khiếu nại việc trả lại đơn trong thời hạn luật định.

Câu hỏi thường gặp

Khởi kiện dân sự có bắt buộc thuê luật sư không?

Không. Người khởi kiện có thể tự tham gia tố tụng hoặc ủy quyền cho người khác; luật sư giúp chuẩn bị hồ sơ và tranh luận hiệu quả hơn.

Khởi kiện dân sự mất bao lâu?

Vụ án sơ thẩm thường từ 4 đến 6 tháng kể từ ngày thụ lý, có thể lâu hơn nếu phức tạp, phải định giá, giám định hoặc có kháng cáo.

Không biết địa chỉ bị đơn có khởi kiện được không?

Được, nếu ghi địa chỉ nơi cư trú, làm việc cuối cùng của bị đơn mà người khởi kiện biết; Tòa sẽ tống đạt theo thủ tục luật định.

Khởi kiện dân sự online được không?

Nhiều Tòa án đã cho phép nộp đơn, tài liệu qua phương tiện điện tử theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao. Hãy kiểm tra Cổng thông tin của Tòa án nơi nộp.

Kết luận

Khởi kiện dân sự gồm các bước: kiểm tra điều kiện và thời hiệu, soạn đơn theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nộp đơn đúng Tòa án có thẩm quyền, nộp tạm ứng án phí, tham gia hòa giải và xét xử. Chuẩn bị chứng cứ đầy đủ là yếu tố quyết định. Với tranh chấp giá trị lớn hoặc phức tạp, nên tham khảo luật sư; với tranh chấp nhỏ, hãy thử thương lượng hoặc hòa giải trước để tiết kiệm thời gian, chi phí.